Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Al-Quds Al-Arabi, φύλλο 9104, σελ. 21, την 23/02/2018

Πολλοί από τους πολιτικούς εμπειρογνώμονες συνεχίζουν να συνδέουν την ιστορία με το παρόν, καταδεικνύοντας τον ιστορικό ανταγωνισμό και την φιλία ως βάση για τη χάραξη διεθνούς πολιτικής. Όμως, ο πρώτος και σημαντικότερος κανόνας που πρέπει να τεθεί στην ανάλυση οποιασδήποτε διεθνούς εξέλιξης είναι ότι στην πολιτική δεν υπάρχει μόνιμος εχθρός ή μόνιμος φίλος, μόνο κοινά ή αντικρουόμενα συμφέροντα.

Η σημερινή τουρκική διοίκηση αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα αναθεώρησης των διεθνών και περιφερειακών σχέσεών της Τουρκίας. Κατά τα τελευταία τρία χρόνια, η εξωτερική της πολιτική ήταν ένας σιωπηρός γρίφος για τους πολιτικούς παρατηρητές, με ορισμένους να προβλέπουν μια αναζωπύρωση της οικονομικής ύφεσης. Κάποιοι έχουν διαβλέψει, επίσης, σημάδια στρατιωτικών κινήσεων, μερικοί από αυτούς επιμένουν ότι ο τουρκικός εμφύλιος πόλεμος δεν είναι παρά θέμα χρόνου και μερικοί από αυτούς εξαίρουν τον Τούρκο σουλτάνο ως τον νέο Πορθητή. Ωστόσο, η πραγματικότητα της κατάστασης αποδεικνύει ότι η τουρκική κυβέρνηση πολιτικά κινείται πολύ έξυπνα, προωθώντας μόνο τα εθνικά της συμφέροντα.

Ως Ελληνίδα πολιτική ερευνήτρια, η Τουρκία αποτελούσε πάντοτε θέμα προσωπικής εστίασης στις διαδοχικές κυβερνήσεις, τις στρατιωτικές ισορροπίες και τα κόμματα, ακόμα και στην γλώσσα του εσωτερικού και εξωτερικού πολιτικού λόγου. Η κοινή ιστορία μεταξύ των δύο χωρών μας έχει μεγάλη σημασία. Ωστόσο, η διοίκηση του Ερντογάν επιδεικνύει ειδικές δεξιότητες υπό μορφή πολιτικού λόγου, χρησιμοποιώντας δύο τύπους που πρέπει να διαφοροποιηθούν μεταξύ τους: ο πρώτος τύπος ομιλίας είναι πιο άκαμπτος και λαϊκιστικός, όπου οι Τούρκοι αξιωματούχοι τοποθετούν πολλές κόκκινες και πράσινες γραμμές, τραγουδώντας την ιστορία τους και απειλώντας πολέμους και κατακτήσεις. Αυτός ο τύπος λόγου χρησιμοποιείται γενικά εσωτερικά. Ο δεύτερος τύπος είναι θετικός, πραγματιστικός και διπλωματικός, σέβεται τις διεθνείς και περιφερειακές συμφωνίες και ισορροπίες και χρησιμοποιείται εξωτερικά. Πολλοί πολιτικοί αναλυτές αντλούν τα συμπεράσματά τους σχετικά με τις συγκρούσεις που συνδέονται με την Τουρκία σύμφωνα με τον πρώτο τύπο ομιλίας, γεγονός που οδηγεί σε λάθος στην εκτίμησή τους.

Στις ευρω-τουρκικές σχέσεις ως παράδειγμα της πολλαπλής ρητορικής, η Άγκυρα, μετά την επιτυχία του Ερντογάν στη δοκιμασία των συνταγματικών τροποποιήσεων που τον κατέστησαν τον πρώτο και τελικό υπεύθυνο λήψης αποφάσεων στη διεθνή και εσωτερική πολιτική της, παρέμεινε σταθερή. Στις ομιλίες του τόνιζε ότι η Τουρκία δεν θα επιμείνει στην επανένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά οι συχνές – σχεδόν εβδομαδιαίες – επαφές του με τον Γάλλο πρόεδρο Μακρόν, καθώς και η επικοινωνία των στελεχών της τουρκικής διοίκησης με στενούς συνεργάτες της Γερμανίδας καγκελαρίου Μέρκελ την τελευταία περίοδο για τη στήριξή της στην δημιουργία μιας κυβέρνησης συνασπισμού για να βγει η Γερμανία από το πολιτικό αδιέξοδο, ενισχύει την ιδέα της αναγκαιότητας της Τουρκίας να παραμείνει στην λίστα υποψηφίων προς ένταξη στην ΕΕ.

Στην περίπτωση της συριακής κρίσης, όπου η Τουρκία είναι σημαντικός παράγοντας στην εξέλιξη των σταδίων της, υπάρχει μια αντίφαση στις εφαρμοζόμενες επί του εδάφους δηλώσεις της Τουρκίας. Η μάχη του Χαλεπίου και τα γεγονότα πριν και μετά από αυτήν δείχνουν ότι η τουρκική κόκκινη γραμμή δεν επηρέασε τον έλεγχο του Άσαντ, και των υποστηρικτών του – τη Ρωσία και το Ιράν – σε αυτήν την στρατηγική πόλη. Κατά την ανάγνωση των λεπτομερειών αυτής της μάχης, βλέπουμε ότι η Άγκυρα έχει διευκολύνει κατά κάποιον τρόπο τον έλεγχο από την αντίπαλη πλευρά.

Οι επιχειρήσεις Ασπίδα του Ευφράτη και Κλάδος Ελαίας καθιστούν σαφές ότι η μοναδική κόκκινη γραμμή της Άγκυρας στο χάρτη της Συρίας είναι η κουρδική επιρροή. Τίποτα άλλο. Παρόλο που συνέπεσε με τη Μόσχα στην Ασπίδα Ευφράτη το 2016, στην περίπτωση της επιχείρησης Κλάδος Ελαίας αντιτάχθηκε. Κατά την Ασπίδα του Ευφράτη, η Μόσχα διαπίστωσε ότι ήταν η κατάλληλη στιγμή ήταν να οικοδομηθεί ένα ενιαίο έδαφος με την Άγκυρα οπότε την υποστήριξε λόγω των διεθνών και περιφερειακών συνθηκών και της έντασης των δυτικο-τουρκικών σχέσεων. Κατά την επιχείρηση Κλάδος Ελαίας, η Μόσχα έγινε ισχυρότερη στο έδαφος. Οι κουρδικές πολιτοφυλακές στο Αφρίν έδειξαν μια σύγκλιση που θα μπορούσε να αποτελέσει πύλη για την απομάκρυνση των Κούρδων της Συρίας από το αμερικανικό χέρι. Η Μόσχα προσπάθησε να διακόψει αυτήν την επιχείρηση.

Οι τουρκο-ρωσικές σχέσεις αποτελούν ξεχωριστό παράδειγμα σύγκρουσης και συμφιλίωσης μεταξύ των χωρών ανάλογα με τη στιγμή. Έφθασαν στο σημείο να γράφουν οι Ρώσοι αναλυτές που πρόσκεινται στα κέντρα λήψης αποφάσεων της Μόσχας για τις επιλογές στρατιωτικής εμπλοκής και την δυνατότητα χρησιμοποίησης πυρηνικών όπλων εναντίον της Άγκυρας μετά την κατάρρευση του ρωσικού αεροσκάφους. Οι ίδιοι αναλυτές επέστρεψαν για να γράψουν μακροσκελή άρθρα σχετικά με τη σημασία της πώλησης του συστήματος S-400 στην Τουρκία και τις επιπτώσεις της στο ΝΑΤΟ. Επαύξησαν ακόμη και το επίπεδο των διμερών σχέσεων σε βαθμό που αναμένουν ότι η Τουρκία θα είναι σύμμαχος της Ρωσίας στον επόμενο παγκόσμιο πόλεμο με τη Δύση. Το γεγονός είναι ότι οι δύο χώρες έχουν σήμερα κοινά γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα.

Στην πραγματικότητα, η συριακή κρίση αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ διεθνών συγκρούσεων και συμμαχιών. Το μέλλον της περιοχής και του κόσμου γενικά θα βασιστεί στα αποτελέσματά της. Ορισμένες από αυτές μπορεί να φαίνονται στις τελευταίες τους ώρες, αλλά το γεγονός είναι ότι βρισκόμαστε ώρες μακριά από μια αναπόφευκτη διεθνή στροφή, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα διέξοδο ή σε μεγαλύτερη εμπλοκή.

Ναι, η Άγκυρα είναι ο τελευταίος ενεργός υποστηρικτής των Σύριων επαναστατών. Οι Άραβες αδελφοί εναρμονίσθηκαν με το μέγεθος τους στον αγώνα των μεγάλων ελεφάντων. Μερικοί από αυτούς μπήκαν στο σπήλαιο για να κοιμηθούν και να αποφύγουν μια καταιγίδα στο δρόμο τους στην έρημο με την ελπίδα ότι μετά από 309 χρόνια* τα πράγματα θα βελτιωθούν. Αλλά εάν η Άγκυρα περιορίσει στην κουρδική απειλή την δράση της στη συριακή κρίση, δεν θα ρίξει τον δικτάτορα του παλατιού του Μουχατζερίν**. Η δέσμευσή της να εδραιώσει την παύση των εχθροπραξιών στο βορρά μεταξύ της αντιπολίτευσης της Συρίας και των πολιτοφυλακών του Άσαντ μπορεί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να μετατραπεί σε δούρειο ίππο που χρησιμοποιείται από τη Μόσχα για να εισέλθει στο τελευταίο συριακό οχυρό της επανάστασης. Έτσι, όποιος ελπίζει ότι ο σιδηρόδρομος Hijaz*** αναμένεται να είναι αρκετός για να σας προστατεύσει, θα πρέπει να ξανασκεφτείτε ότι η Τουρκία θέτει τα δικά της συμφέροντα πάνω από τα δικά σας.

* Στη χριστιανική και ισλαμική παράδοση, οι επτά κοιμωμένοι της Εφέσου είναι η ιστορία μιας ομάδας νεαρών που κρύβονται μέσα σε μια σπηλιά έξω από την πόλη της Εφέσου γύρω στο 250 μ.Χ. για να ξεφύγουν από θρησκευτικές διώξεις και να αναδυθούν 309 χρόνια αργότερα.

** Προεδρικό Μέγαρο της Δαμασκού.

*** Αυτή η σιδηροδρομική γραμμή κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κατοχής για να συνδέσει τη Μεδίνα και τη Μέκκα με την Κωνσταντινούπολη, διασχίζοντας όλες τις μεγάλες πόλεις της Συρίας.