Επιστροφή στη διπλωματία; Η Ανατολική Μεσόγειος μετά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ


The New Arab – 24/06/2021

Ανάλυση: Η ανατολική Μεσόγειος βρισκόταν σε ένταση το περασμένο καλοκαίρι, αλλά τώρα υπάρχει μια επιφυλακτική αισιοδοξία μετά από θετικά  ανοίγματα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ.

Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες την προηγούμενη εβδομάδα έφερε τον Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πρόσωπο με πρόσωπο για πρώτη φορά μετά από 18 μήνες.

Από την πρώτη συνάντησή τους στην Νέα Υόρκη το φθινόπωρο του 2019, οι ταραχώδεις διμερείς σχέσεις έχουν δει να κλιμακώνεται η ένταση στην ανατολική Μεσόγειο, φθάνοντας κοντά σε ένοπλη σύγκρουση.

Η συνάντηση των Βρυξελλών πιθανότατα προετοιμάστηκε κατά την επίσκεψη του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών Νίκου Δένδια στην Άγκυρα τον Απρίλιο, όπου είχε μια πύρινη σύγκρουση με τον Τούρκο ομόλογό του, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο οποίος αργότερα επισκέφθηκε την Αθήνα τον Μάιο, αλλά χωρίς απτή πρόοδο.

Αυτή η τόσο ευαίσθητη ατμόσφαιρα οφείλεται στις εκκρεμείς διαφωνίες που έχουν συσσωρευτεί εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, η επιφυλακτική ηρεμία που επικράτησε στην ανατολική Μεσόγειο τους τελευταίους μήνες, βοήθησε να βρεθούν  οι ηγέτητες της Ελλάδας και της Τουρκίας στην σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, όπου επιδίωξαν την σύγκλιση αλλά χωρίς υψηλές προσδοκίες.

Πριν από την σύνοδο κορυφής, τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης επιδόθηκανν σε μια τεράστια εκστρατεία προπαγάνδας, επισημαίνοντας τις διαφωνίες μεταξύ των δύο πλευρών στο ελληνικό κοινό.

Η συνεχιζόμενη διαμάχη για τις έρευνες και  τις υπεράκτιες γεωτρήσεις, μαζί με τις εντάσεις του περασμένου καλοκαιριού που προκλήθηκαν από τα τουρκικά ερευνητικά πλοία στην ανατολική Μεσόγειο και την επακόλουθη στρατιωτική κλιμάκωση της Ελλάδας, είχαν την  τιμητική τους.

Η μεταναστευτική κρίση στα ελληνοτουρκικά σύνορα, η λεγόμενη “κρίση του Έβρου”, είχε επίσης σημαντική κάλυψη από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία εξακολουθούν να την αντιμετωπίζουν ως συνεχιζόμενη, παρόλο που ο αριθμός των προσφύγων έχει μειωθεί δραματικά.

Το ζήτημα της Κύπρου, εν τω μεταξύ, καταλάμβανε πολύ λιγότερο χώρο από ό, τι συνήθως στην ελληνική ειδησεογραφία, αντικατοπτρίζοντας πιθανώς ότι δεν είναι πλέον κορυφαία προτεραιότητα για την Αθήνα όσον αφορά στις διαφορές της με την Άγκυρα.

Πηγές στο ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφεραν στο The New Arab ότι η οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων με γειτονικές χώρες ήταν το πιο σημαντικό ζήτημα για την Ελλάδα στην σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ.

Τα θαλάσσια σύνορα με την Ιταλία έχουν συμφωνηθεί, ενώ με την Αλβανία το ζήτημα παραπέμπεται στο διεθνές δικαστήριο για να αποφασίσει. Ένα μέρος των συνόρων με την Αίγυπτο έχει υπογραφεί, ενώ τα θαλάσσια σύνορα ήταν στην κορυφή της ημερήσιας διάταξης κατά την διάρκεια επισκέψεων του Έλληνα ΥΠΕΞ Νίκου Δένδια και του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη Λιβύη.

Με τόσα εκκρεμή ζητήματα να  υφίστανται μεταξύ της Αθήνας και της Άγκυρας, δεν αναμένονταν σημαντικά αποτελέσματα από την ελληνική πλευρά στην συνάντηση του ΝΑΤΟ.

Εν τω μεταξύ, το τουρκικό κοινό, μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης και των Τούρκων αξιωματούχων, επικεντρώθηκε περισσότερο στην συνάντηση μεταξύ του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του Αμερικανού ομολόγου του Τζο Μπάιντεν, την πρώτη από τότε που ανέλαβε την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η συνάντηση έδωσε την δυνατότητα να καθοριστεί ο τόνος των μελλοντικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, το αποτέλεσμα των οποίων θα επηρεάσει σίγουρα την ανατολική Μεσόγειο.

Η αποστρατικοποίηση των ελληνικών νησιών και η επέκταση των 12 μιλίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας στην οποία η Ελλάδα δεν παραλείπει να επαναλάβει τις προθέσεις της να προχωρήσει, ήταν τα κύρια ζητήματα που τέθηκαν στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, με την προσδοκία ότι και οι δύο ηγέτες θα βρουν λύσεις για να αποτρέψουν μια επικίνδυνη κλιμάκωση.

“Το 2021 θα είναι μια ήσυχη χρονιά για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις”, δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε συνέντευξη Τύπου μετά από την συνάντηση με τον Έλληνα πρωθυπουργό. “Δεν χρειαζόμαστε μεσολαβητές με την Ελλάδα”, πρόσθεσε.

Αυτές τις θετικές δηλώσεις από την τουρκική πλευρά ακολούθησε η δήλωση του Μητσοτάκη, η οποία είχε παρόμοιο τόνο. “Αποφασίσαμε να συνεχίσουμε τον μηχανισμό διαλόγου και να λάβουμε μέτρα προς μια θετική ατζέντα”, είπε. Ο Έλληνας πρωθυπουργός δήλωσε επίσης ότι οι δύο γείτονες δεν χρειάζονται τρίτο μέρος για να μεσολαβήσει στις διαφορές τους.

Αυτές οι δημόσιες δηλώσεις δείχνουν ότι η σύνοδος κορυφής ήταν ένα σημαντικό βήμα προς μια περίοδο ηρεμίας.

Λαμβάνοντας υπόψη τον αντίκτυπο της κρίσης Covid-19 στην Ελλάδα, η οποία είχε σοβαρό οικονομικό αντίκτυπο, η κυβέρνηση ελπίζει ότι ένα τουριστικό καλοκαίρι  θα αναζωογονήσει τα οικονομικά της χώρας και αυτό απαιτεί την αποφυγή πολιτικών επιπλοκών που θα διαταράξουν τις ελληνικές παραλίες.

Γι’αυτό είναι πιθανό ότι η Αθήνα θα αποφύγει οποιαδήποτε κλιμάκωση στο μέλλον, ειδικά για την επέκταση της υφαλοκρηπίδας της, η οποία θα αναβληθεί προσωρινά. Θα επικεντρωθεί, επίσης, σε συζητήσεις για έναν μηχανισμό διαλόγου με την Άγκυρα για να καταστεί η Κύπρος προτεραιότητα στην επόμενη φάση.

Από τουρκικής πλευράς, οι ελληνοτουρκικές  σχέσεις δεν αποτελούν προτεραιότητα σε σύγκριση με πιο ευαίσθητα θέματα που θα μπορούσαν να έχουν μεγαλύτερο γεωπολιτικό και οικονομικό αντίκτυπο στην Τουρκία.

Αυτοί οι στόχοι θα μπορούσαν επίσης να αντικατοπτρισθούν άμεσα στην ανατολική Μεσόγειο, όπου η Τουρκία θα προσπαθήσει να αποτρέψει οποιαδήποτε κλιμάκωση, ακόμα κι αν αυτό  σημαίνει ότι θα διατηρήσει τα ερευνητικά της σκάφη στην Μαύρη Θάλασσα για περισσότερο χρονικό διάστημα.

Η συνάντηση Μπάιντεν-Ερντογάν στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ ήταν αυτή που μονοπώλησε την προσοχή των Τούρκων αξιωματούχων. Η Άγκυρα, η οποία έχει πολλά ανοιχτά γεωπολιτικά μέτωπα, από το Αζερμπαϊτζάν, όπου συλλέγει τα οφέλη της υποστήριξής της στο Μπακού, έως την Λιβύη, η οποία ήταν στην κορυφή της ημερήσιας διάταξης του Ερντογάν κατά την συνάντησή του με τον Γάλλο πρόεδρο Εμμανουέλ Μακρόν.

Ενώ οι S-400 και τα F-35 ήταν μείζονα ζητήματα στις συνομιλίες ΗΠΑ-Τουρκίας και ενδέχεται να χρειαστεί περισσότερος χρόνος για να επιτευχθεί συμβιβασμός που ικανοποιεί και τα δύο μέρη, η συνάντηση Μπάιντεν-Ερντογάν είχε ως στόχο την αναδιαμόρφωση των μελλοντικών δεσμών, με τον Τούρκο πρόεδρο να χαιρετίζει μια “νέα εποχή” μεταξύ των δύο χωρών.

Παρά την θετική ατμόσφαιρα της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ, υπήρχαν ακόμη ενδείξεις για τις βαθύτερες εντάσεις. Λίγες μόνο ώρες μετά την λήξη της συνάθροισης στις Βρυξέλλες, ένα ελληνικό δικαστήριο καταδίκασε τον Μουφτή της Ξάνθης, Αχμέτ Μετέτ, σε 15 μήνες φυλάκιση, ένα πολιτικό παρά δικαστικό βήμα.

Λίγο αργότερα, σε ομιλία του σε διαδικτυακή εκδήλωση που διοργανώθηκε από το Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων (Ελλάδα), ο Έλληνας υπουργος Εξωτερικών δήλωσε ότι η εξωτερική πολιτική της Αθήνας αναχαίτισε τον “νεο-οθωμανισμό” της τουρκικής κυβέρνησης.

Ωστόσο, η σημερινή ελληνική κυβέρνηση πιθανότατα θα συνεχίσει να επικεντρώνει τις προσπάθειές της στην εγχώρια σκηνή, αναζητώντας τρόπους να επεκτείνει τις διεθνείς και περιφερειακές της σχέσεις και τους δεσμούς της με το Ισραήλ υπό την ηγεσία και της νέας κυβέρνησής του, καθώς και με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ).

Βέβαια, μια νέα κλιμάκωση με την Τουρκία είναι πάντα ένα βολικό εργαλείο για την κάλυψη εγχώριων αποτυχιών.

Η Λιβύη, η Συρία και το Ιράκ θα αποτελέσουν το επίκεντρο της Άγκυρας αυτό το καλοκαίρι, καθώς επιδιώκει να αναζωογονήσει τις συνομιλίες για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) για την σταθεροποίηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας της τουρκικής λίρας, η οποία παραμένει ρευστή.

Η σύνοδος κορυφής των Βρυξελλών ξεκίνησε με εντάσεις που ήταν εμφανείς στα πρόσωπα των ηγετών της Ελλάδας και της Τουρκίας και τελείωσε με πιο άνετη γλώσσα του σώματος. Αυτό αντικατοπτρίζει κατάλληλα την τρέχουσα πορεία, τουλάχιστον κατ ‘αρχήν, των σχέσεων στο εγγύς μέλλον.