Τραμπ ή ΜπάΪντεν; Οι επιπτώσεις των εκλογικών αποτελεσμάτων των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή


Pulsul Geostrategic – Nov. 04, 2020

Από τότε που ήταν πρόεδρος των ΗΠΑ ο Φράνκλιν Ρούσβελτ, η Μέση Ανατολή ήταν πάντα ένας σημαντικός σταθμός στις επισκέψεις, αλλά και στην χάραξη πολιτικής οποιουδήποτε προέδρου έφθανε στον Λευκό Οίκο. Σε αυτήν την πολιτικά ευαίσθητη, οικονομικά σημαντική, στρατηγικά κρίσιμη στον τομέα της ενέργειας και επικίνδυνη για την ασφάλεια περιοχή, υπάρχει η ανάγκη για οποιαδήποτε νέα αμερικανική διοίκηση να είναι προσεκτική στην αντιμετώπισή της και να καταρτίζει ειδικά σχέδια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, αυτά τα σχέδια αποτελούν το επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής της Ουάσιγκτον. Μεταξύ πολέμων, ισορροπιών, συμφερόντων, πολιορκιών και ειρηνευτικών συμφωνιών, μπορούμε να πούμε ότι η επιρροή του εκάστοτε Αμερικανού προέδρου μπορεί να είναι η πλέον καθοριστική στην κατάσταση στην Μέση Ανατολή σε γενικές γραμμές.

Ενώ, λοιπόν, βρισκόμαστε μόνο λίγες ημέρες πριν τα τελικά αποτελέσματα των αμερικανικών προεδρικών εκλογών μεταξύ του υποψηφίου του Δημοκρατικού Κόμματος Τζο Μπάϊντεν και του υποψηφίου του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος Ντόναλντ Τραμπ, εμείς ως παρατηρητές μπορούμε να εκθέσουμε τις απόψεις μας για τις επιπτώσεις της εκλογής καθενός από τους υποψηφίους στην Μέση Ανατολή και ποια από τις χώρες της θα είναι ευχαριστημένη και ποια θα αντιμετωπίσει προβλήματα.

Κατά την προσωπική μου άποψη, οι χώρες που επηρεάζονται περισσότερο στη Μέση Ανατολή είναι τέσσερεις, η πρώτη από τις οποίες είναι το Ιράν και οι σύμμαχοί του στην Συρία, τον Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη, η δεύτερη είναι το Ισραήλ, ο σημαντικότερος στρατηγικός σύμμαχος της Ουάσιγκτον στηn περιοχή, η τρίτη είναι η Τουρκία, η πρόσφατα ανερχόμενη δύναμη διεθνώς και περιφερειακά και η τέταρτη, η Σαουδική Αραβία, το βασίλειο του στέμματος και του πετρελαίου.

Το Ιράν και τα εργαλεία του

Στην Τεχεράνη, η ατμόσφαιρα είναι πεντακάθαρη όπως ο ουρανός σε μια ηλιόλουστη ημέρα. Το ιρανικό καθεστώς είναι βέβαιο ότι ο Μπάϊντεν θα επαναφέρει το νερό στο αυλάκι όσον αφορά την πυρηνική συμφωνία και έτσι θα αρθούν οι οικονομικές κυρώσεις, απελευθερώνοντας ιρανικά κεφάλαια στις αμερικανικές και ευρωπαϊκές τράπεζες που μπορεί να φτάσουν τα εκατό δισεκατομμύρια δολάρια, οπότε το ιρανικό καθεστώς θα είναι σε θέση να αναδιατάξει τα του οίκου του αφενός και τα σημεία επιρροής του στην περιοχή αφετέρου. Επίσης, η σταθερότητα που έδειξε αυτό το καθεστώς στα τέσσερα χρόνια έντασης απέναντι στον Τραμπ θα δώσει στην Τεχεράνη ένα επιπλέον σημείο απέναντι στον Μπάϊντεν, το οποίο θα χρησιμοποιήσει για να μειώσει τις πιέσεις προς τις πολιτοφυλακές της στον Λίβανο, την Υεμένη, την Συρία και το Ιράκ.

Ο Μπάϊντεν θα προσπαθήσει να εξομαλύνει το κλίμα με την λιβανέζικη πολιτοφυλακή Χεζμπολάχ, θα της επιτρέψει να είναι μέρος του πολιτικού συστήματος του Λιβάνου και θα άρει τις οικονομικές κυρώσεις εναντίον της. Στην Συρία το σκηνικό μπορεί να είναι διαφορετικό. Ο Μπάϊντεν θα επανέλθει στην υποστήριξη των πιστών συμμάχων του, των κουρδικών πολιτοφυλακών, στην ανατολική Συρία, ενώ οι κυρώσεις όσον αφορά στο καθεστώς  Άσαντ δεν θα περιορισθούν αλλά και μπορεί να αυξηθούν προκειμένου να πιεστεί ο Άσαντ να συμμετάσχει σε μια πολιτική διαδικασία με την αντιπολίτευση. Ο Μπάϊντεν σχεδόν σίγουρα θα εργαστεί για να τερματίσει τον πόλεμο στην Υεμένη ωθώντας το Ριάντ να αποδεχτεί μια πολιτική λύση που θα δώσει στην ιρανική πολιτοφυλακή Houthi σημαντικές πολιτικές εξουσίες.

Αυτή η χαρούμενη ατμόσφαιρα στην Τεχεράνη μπορεί να γίνει ένας σκοτεινός εφιάλτης αν ο Τραμπ κερδίσει σε αυτόν τον εκλογικό γύρο, καθώς θα αυξήσει ακόμα περισσότερο την πίεση του στο ιρανικό καθεστώς το οποίο θα έχει δύο επιλογές. Η πρώτη θα είναι να συμμορφωθεί με τα αιτήματα του Τραμπ, δηλαδή να εγκαταλείψει το μυστικό του στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα και να ανοίξει τα στρατιωτικά εργοστάσιά του στους επιθεωρητές. Αυτό θα σημαίνει επίσης την εγκατάλειψη ενός μεγάλου μέρους του βαλλιστικού του προγράμματος. Σε ό,τι αφορά στην περιφερειακή επιρροή του, η πίεση στην πολιτοφυλακή της Χεζμπολάχ στο Λίβανο θα αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου. Η δεύτερη επιλογή για την Τεχεράνη θα είναι να προχωρήσει προς στρατιωτική κλιμάκωση προκειμένου να επιβάλει τους όρους της στον Τραμπ με σκληρές, όμως συνέπειες. Εν μέσω αυτών, ο Άσαντ μπορεί να είναι ο πιο κερδισμένος εάν ο Τραμπ παραμείνει στον Λευκό Οίκο, καθώς θα επιστρέψει στην επιλογή της πλήρους απόσυρσης από την Ανατολική Συρία και έτσι ο Άσαντ θα γεμίσει το κενό εκεί αναγκάζοντας τις κουρδικές πολιτοφυλακές να συμμορφωθούν με τις ταπεινωτικές συνθήκες που θα τους επιβάλει. Στην Υεμένη το σκηνικό θα παραμείνει το ίδιο περίπλοκο όπως σήμερα.

Πολύ καλά ενημερωμένες διπλωματικές πηγές με διαβεβαίωσαν για τις έμμεσες συνεννοήσεις που έχουν ήδη ξεκινήσει στον φάκελο του Λιβάνου μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ. Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία σε αυτές είναι η οριοθέτηση των θαλάσσιων και χερσαίων συνόρων. Θεωρώ ότι αυτό μπορεί να είναι η αρχή για μεγαλύτερη συνεννόηση που θα συμπεριλάβει το μέλλον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο καθώς και να επεκταθεί σε απευθείας σχέσεις Ιράν-Ισραήλ.

Ισραήλ

Για το Ισραήλ, καθώς είναι ο σημαντικότερος στρατηγικός σύμμαχος της Ουάσιγκτον στην Μέση Ανατολή, οι διακυμάνσεις του Λευκού Οίκου επιδρούν πάντα λιγότερο αρνητικά στην ατμόσφαιρα εκεί. Είτε ο Τραμπ παραμένει στον Λευκό Οίκο είτε ο Μπάϊντεν είναι ο νικητής, η ισραηλινή κυβέρνηση θα είναι σε θέση να προσαρμοστεί στην πραγματικότητα. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ο Νετανιάχου δεν θα είναι πιο ευτυχής εάν ο Τραμπ παραμείνει στον Λευκό Οίκο. Τα δώρα που προσέφερε ο Τραμπ για να διατηρήσει την οικονομική και πολιτική υποστήριξη του ισραηλινού λόμπι στην Ουάσιγκτον είναι σημαντικά δώρα και επιτεύγματα για την Μέση Ανατολή γενικότερα. Από την μετακίνηση της αμερικανικής πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ έως την αναγνώριση των υψών του Γκολάν ως τμήμα του Ισραήλ και στη συνέχεια οι συμφωνίες εξομάλυνσης που υπογράφηκαν πρόσφατα παράλληλα με διαβεβαιώσεις για νέες αντίστοιχες συμφωνίες που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν εάν ο Τραμπ κερδίσει αυτόν τον εκλογικό γύρο.

Με την παρουσία του Μπάϊντεν στον Λευκό Οίκο, η ατμόσφαιρα μπορεί να είναι λίγο τεταμένη με ορισμένες διοικήσεις των χωρών του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, κάτι που ενδέχεται να κάνει το περιβάλλον για την ομαλοποίηση λιγότερο ενθουσιώδες υπό το φως πιθανών πολιτικών διακυμάνσεων, για τις οποίες θα μιλήσω λεπτομερώς παρακάτω. Επίσης, η άρση των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης θα σημαίνει ότι το Ισραήλ θα έχει μπροστά του δύο δρόμους. Ο πρώτος είναι να κινηθεί μυστικά κατά της Τεχεράνης και να χτυπήσει τα πυρηνικά και βαλλιστικά της προγράμματα όπως κατά την πρόσφατη μυστική επιχείρηση τους περασμένους μήνες. Ο δεύτερος δρόμος είναι να κλιμακώσει κατά το σενάριο της “Επιχείρησης Όπερα” δηλαδή μέσω άμεσων αεροπορικών ή πυραυλικών επιθέσεων κατά του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Σε κάθε περίπτωση, ο Μπάϊντεν θα αντιμετωπίσει μια σημαντική πρόκληση να προσπαθήσει να ικανοποιήσει το Ισραήλ και να το πείσει για την πολιτική του απέναντι στην Τεχεράνη.

Τουρκία

Το σκηνικό στην Άγκυρα δεν είναι γενικά καλό, είτε με τον Τραμπ να παραμένει στον Λευκό Οίκο είτε με την έξοδο του και την νίκη του Δημοκρατικού υποψηφίου Μπάιντεν. Όμως, το επίπεδο του κακού κατά την άποψη της τωρινής τουρκικής κυβέρνησης μπορεί να είναι διαφορετικό μεταξύ των δύο Αμερικανών υποψηφίων. Ο Τραμπ, παρά την πρόσφατη κλιμάκωσή του σχετικά με τους ρωσικούς S400 που αγοράστηκαν από την Άγκυρα και τις απειλές για σκληρές οικονομικές κυρώσεις που μπορεί να περιλαμβάνουν τον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας και τις τουρκικές τράπεζες, είναι συζητήσιμος σε πολλά θέματα. Επί παραδείγματι, εάν ο Τραμπ επιλέξει μια ολοκληρωμένη απόσυρση από την Συρία, το Ιράκ ή την Σομαλία, τότε η Ουάσιγκτον θα αναγκαστεί να συνεργαστεί με την Άγκυρα για να καλυφθεί το κενό εκεί. Πέραν αυτού, τα επενδυτικά σχέδια της Ουάσιγκτον στον ενεργειακό τομέα στην ανατολική Μεσόγειο δεν θα περάσουν χωρίς συνεννόηση με την Άγκυρα. Αυτά τα αμοιβαία συμφέροντα σημαίνουν δούναι και λαβείν και έτσι η τουρκική κυβέρνηση μπορεί τελικά να περιορίσει το επίπεδο των αμερικανικών πιέσεων με την παρουσία του Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Με τον Μπάϊντεν, οι προοπτικές θα είναι σκοτεινές για την Άγκυρα, καθώς οι δηλώσεις και οι διαρροές εκ μέρους του Δημοκρατικού υποψηφίου δεν αφήνουν καμμία αμφιβολία ότι θα επιστρέψει στην πολιτική του Ομπάμα που αντιμετώπισε εχθρικά την σημερινή τουρκική κυβέρνηση. Ο Μπάϊντεν επιβεβαίωσε δημοσίως την πρόθεσή του να στηρίξει την τουρκική αντιπολίτευση για να αλλάξει το τουρκικό καθεστώς και να επιβάλει σκληρές οικονομικές κυρώσεις για τους S400. Η δε πολιτική του στην Συρία με την υποστήριξη των Κούρδων που μπορεί να επεκταθεί ώστε να συμπεριλάβει το κουρδικό στοιχείο σε ολόκληρη την περιοχή από το Ιράκ, την Τουρκία έως το Ιράν, θα αποτελέσει απειλή για την εθνική ασφάλεια της Τουρκίας. Όταν ο Μπάϊντεν θα περιορίσει τις τουρκικές κινήσεις στην ανατολική Μεσόγειο, αυτή η κλιμάκωση θα αντιμετωπιστεί με κλιμάκωση από την τουρκική κυβέρνηση, η οποία δεν θα υποχωρήσει σε αυτές τις πιέσεις, αλλά μάλλον θα επιλέξει να κατευθυνθεί ανατολικά προς ισχυρότερες σχέσεις με την Κίνα και την Ρωσία, κάτι που μπορεί να είναι η αρχή μιας τουρκικής εξόδου από το ΝΑΤΟ.

Σαουδική Αραβία

Πολλοί μπορεί να διαφωνούν με αυτά που θα παραθέσω, όμως στην πολιτική χρειάζεται να προχωρούμε περισσότερο από ό,τι φαίνεται σαφές και ξεκάθαρο. Το καλοκαίρι του 2016, κατά την παρουσία του Ομπάμα στον Λευκό Οίκο, ο πρίγκιπας Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν, τότε αναπληρωτής διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας, πραγματοποίησε επίσκεψη στις ΗΠΑ, η οποία διήρκεσε αρκετές ημέρες. Κατά τη διάρκεια αυτής της επίσκεψης συναντήθηκε με πολλούς Αμερικανούς αξιωματούχους, με επικεφαλής τον Ομπάμα. Δημόσια ο λόγος της επίσκεψης ήταν η αύξηση του επιπέδου στρατιωτικής και οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.

Αρκετές πηγές, παρά ταύτα, με διαβεβαίωσαν ότι αυτή η επίσκεψη είχε έναν αδήλωτο λόγο. Σύμφωνα με αυτές, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ζήτησε από την κυβέρνηση Ομπάμα να του δώσει το πράσινο φως για να στραφεί εναντίον του πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Νάιεφ, ο οποίος κατείχε τότε την θέση του διαδόχου, με αντάλλαγμα τεράστιες οικονομικές και αμυντικές συμβάσεις για την στήριξη της κυβέρνησης Ομπάμα. Το αίτημα αυτό συνάντηση την σφοδρή άρνηση της αμερικανικής κυβέρνησης, της οποίας αντιπρόεδρος ήταν ο Μπάϊντεν.

Οι Δημοκρατικοί γνωρίζουν την σημασία του πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Νάιεφ, καθώς συνεργάστηκε στενά με την Εθνική Ασφάλεια των ΗΠΑ και την CIA, διαδραματίζοντας σημαντικό ρόλο του στην καταπολέμηση της Αλ Κάιντα στη Σαουδική Αραβία κατά την διάρκεια της θητείας του ως Υπουργός Εσωτερικών. Αυτή η εισαγωγή είναι απαραίτητη για την κατανόηση του οράματος του Μπάϊντεν έναντι της Σαουδικής Αραβίας και του πρίγκιπας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ειδικά αν βρεθεί στον Λευκό Οίκο.

Η νίκη του Μπάϊντεν στις εκλογές κατά το μάλλον ή ήττον θα επιφέρει σημαντική ένταση στις σχέσεις ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει την αμερικανική πίεση στο ζήτημα της δολοφονίας του Σαουδάραβα δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι, έως την απαγόρευση πώλησης όπλων στο Ριάντ. Από την άλλη πλευρά, ο Μπιν Σαλμάν μπορεί να προσπαθήσει να τραβήξει τον Μπάιντεν συμφωνώντας στην εξομάλυνση με το Ισραήλ ως δώρο παρηγοριάς. Ωστόσο, γενικά, η Σαουδική Αραβία, με επικεφαλής τον Μπιν Σαλμάν, δεν θα είναι ευχαριστημένη με την άφιξη του Μπάϊντεν στον Λευκό Οίκο.

Όσον αφορά στην παραμονή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η εξομάλυνση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ θα είναι η πρώτη ανταμοιβή για την ικανοποίησή του προκειμένου να ενισχυθούν οι σχέσεις του με τον Μπιν Σαλμάν. Το επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών θα αυξηθεί στον στρατιωτικό και ενεργειακό τομέα. Τα αισθήματα των Εμιράτων για τους δύο υποψηφίου θα πρέπει να  θεωρηθούν πανομοιότυπα με των Σαουδαράβων.

Τελικά, η παραμονή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο μπορεί να ικανοποιήσει κάποιες πλευρές και να διαταράξει το βόλεμα άλλων και το ίδιο ισχύει και με την άφιξη του Μπάϊντεν στον Λευκό Οίκο. Αυτή η αρνητική και θετική αντανάκλαση στη Μέση Ανατολή δεν θα σταματήσει στα σύνορά της. Η Ευρώπη είναι επί ποδός αναμένοντας τα αποτελέσματα αυτών των εκλογών, τις οποίες παρακολουθούν επίσης η Μόσχα και το Πεκίνο με ανησυχία για το ποιος θα είναι ο επόμενος κάτοικος του Λευκού Οίκου. Αυτή η πραγματικότητα επιβεβαιώνει για ακόμα μια φορά ότι η Ουάσιγκτον παίζει τον πιο σημαντικό ρόλο σε πολλούς διεθνείς φακέλους και εξακολουθεί να έχει τεράστια επιρροή στην ισορροπία ολόκληρου του κόσμου.