Το συριακό καθεστώς και η πύλη για ομαλοποίηση


Al-Quds Al-Arabi – 12/10/2020, φύλλο 10053, σελ. 21

Στην απάντησή του στην πιθανότητα ανοίγματος προς την εξομάλυνση με το Τελ Αβίβ, ο Άσαντ είπε με σαφήνεια και αυτοπεποίθηση ότι η συζήτηση για ειρήνη με το Ισραήλ είναι δυνατή υπό μία προϋπόθεση, δηλαδή την επιστροφή των κατεχόμενων συριακών εδαφών. Αυτή η δήλωση μπορεί να θεωρηθεί από κάποιους προσκείμενους στον λεγόμενο άξονα αντίστασης ως συμπλήρωμα της γραμμής που υιοθέτησε ο πατέρας Άσαντ, υπό τον τίτλο: “Γη σε αντάλλαγμα για την Ειρήνη”. Όσον αφορά στον Άσαντ προσωπικά, αυτή η δήλωση, ετούτη την στιγμή και εντός των τρεχουσών ισορροπιών της συριακής σκηνής, τις οικονομικές επιπλοκές και το κύμα της αραβικής ομαλοποίησης του οποίου ηγείται το Αμπού Ντάμπι, μπορεί να είναι ένα σιωπηρό μήνυμα και μια πραγματική μετάφραση μυστικών συνομιλιών που ηγείται η Μόσχα ως εκπρόσωπός του με την μεσολάβηση των Εμιράτων. Η πιθανότητα αυτού του βήματος να πραγματοποιηθεί στο πεδίο απαιτεί από εμάς να συζητήσουμε τις λεπτομέρειες της συριακής σκηνής εσωτερικά και στη συνέχεια να επεκταθούμε στο Ιράν και τις ΗΠΑ.

Η Συρία του Άσαντ

Η δημόσια σκηνή στις περιοχές επιρροής του Άσαντ πάσχει από μια βαθιά και περίπλοκη κρίση σε διάφορα επίπεδα. Η κατάσταση στον τομέα της ασφάλειας στην νότια Συρία είναι σχεδόν ανεξέλεγκτη. Παρά τον έλεγχο από τον Άσαντ των επαρχιών Νταράα και Κουνέϊτρα, οι επιθέσεις και οι δολοφονίες έχουν γίνει καθημερινές. Αυτές οι επιθέσεις διαχωρίζονται σε τρία μέρη. Δολοφονίες από τις μυστικές υπηρεσίες του Άσαντ εναντίον πρώην επαναστατών ακτιβιστών, άλλες φέρουν τα αποτυπώματα του ISIS και επικεντρώνονται στα στοιχεία του Άσαντ και της Πέμπτης Ταξιαρχίας που ανήκει στη Ρωσία, και ένα τρίτο τμήμα φέρει ισραηλινά αποτυπώματα εναντίον στοιχείων που συνδέονται με τους Ιρανούς Επαναστατικούς Φρουρούς και την πολιτοφυλακή Χεζμπολάχ. Παρά αυτήν την τρομακτική κατάσταση στην νότια Συρία, η κόλαση υπήρχε και εξακολουθεί να υπάρχει κατά μήκος της συριακής ερήμου, όπου η αποτελεσματικότητα των πυρήνων του Ισλαμικού Κράτους αυξάνεται ημέρα με την ημέρα και οι επιθέσεις τους εξαπλώνονται ακόμη και στην περιοχή της πόλης Σαλαμίγια στα ανατολικά της υπαίθρου της Χάμα.

Οι παρατηρητές μπορεί να βλέπουν κίνδυνο για το καθεστώς Άσαντ από το χάος στην ασφάλεια, στην άμυνα και τον τομέα πληροφοριών και τον αντίκτυπό του στο έδαφος, αλλά η αλήθεια είναι ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον Άσαντ στο παρόν στάδιο είναι η άθλια οικονομική κατάσταση σε όλες τις πτυχές της. Η κρίση του πετρελαίου πολύ δύσκολα θα τελειώσει για να ξεκινήσει η κρίση στην βενζίνη, η οποία ακολουθείται από έλλειψη ποσοτήτων σίτου, που σημαίνει έλλειψη ψωμιού και όταν η κρίση φτάσει στο ψωμί των πολιτών, ο συναγερμός χτυπάει σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου. Επιπλέον, με τις κυρώσεις των ΗΠΑ σε ανοδική πορεία σύμφωνα με τον “νόμο του Καίσαρα” (Caesar Law), η πιθανότητα να βγει ο Άσαντ από αυτό το οικονομικό αδιέξοδο έχει μόνο έναν τρόπο και περιορίζεται στην έγκριση της διοίκησης του Λευκού Οίκου μέσω μιας πολιτικής λύσης που μειώνει τις εξουσίες του και ανοίγει τον δρόμο προς μια αργή αλλαγή του καθεστώτος, μια επιλογή που ο Άσαντ δεν δέχτηκε ούτε στη χειρότερή του στρατιωτική κατάσταση στο έδαφος. Τώρα που είναι νικητής, σίγουρα δεν θα την αποδεχτεί. Εν μέσω αυτής της κρίσης ήρθε το κύμα της ομαλοποίησης, το οποίο η Μόσχα παρουσιάζει ως εναλλακτική διέξοδο και το σχέδιο Β για τον Άσαντ.

Ρωσική διαμεσολάβηση

Εν ολίγοις, το σχέδιο βασίζεται στο άνοιγμα της θύρας στις συρο-ισραηλινές διαπραγματεύσεις με την διαμεσολάβηση Ρωσίας-Εμιράτων που θα είχαν ως αποτέλεσμα την έγκριση του Άσαντ για μια ολοκληρωμένη απόσυρση του Ιράν από το συριακό έδαφος και την δέσμευσή του να αποτρέψει την παρουσία μελών της λιβανέζικης πολιτοφυλακής Χεζμπολάχ σε αυτό με μια μη αναγγελλόμενη παραχώρηση του Γκολάν στην ισραηλινή πλευρά. Σε αντάλλαγμα, το ισραηλινό λόμπι θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην αλλαγή της αμερικανικής στάσης απέναντι στον Άσαντ και προς την πολιτική λύση στην Συρία, άρα και στην άρση των αμερικανικών οικονομικών κυρώσεων που θα δώσει το πράσινο φως για την ανοικοδόμησή της. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο πιέζοντας τις χώρες του Κόλπου, ιδίως την Σαουδική Αραβία, να αποκαταστήσουν τις διπλωματικές σχέσεις με την Δαμασκό και να συμβάλουν αποτελεσματικά στην ανοικοδόμηση.

Αυτές οι λεπτομέρειες, οι οποίες άρχισαν να διαχέονται στους διπλωματικούς διαδρόμους της Μόσχας, του Αμπού Ντάμπι και του Τελ Αβίβ, επιβεβαιώνουν ότι υπάρχουν συνομιλίες σε χαμηλό διπλωματικό επίπεδο. Όμως, για να φτάσουμε σε αυτό το σημείο, το πιο σημαντικό και μόνο εμπόδιο είναι στην πραγματικότητα η άποψη της Τεχεράνης για αυτήν την συμφωνία. Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι το ιρανικό χέρι στη Συρία δεν είναι μόνο στρατιωτικό, αλλά και οικονομικό, κοινωνικό και θρησκευτικό και σχεδόν περιβάλλει τον λαιμό του Άσαντ. Επομένως, με οποιονδήποτε τρόπο, μια εξέλιξη τέτοιας σημασίας δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς το ιρανικό πράσινο φως, είτε εμφανές είτε έμμεσο.

Η σκηνή στην Τεχεράνη

Με την Ουάσιγκτον να ανακοινώνει νέες οικονομικές κυρώσεις εναντίον του ιρανικού καθεστώτος πριν από λίγες ημέρες που περιλαμβάνουν τον τραπεζικό τομέα, αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι η νίκη του Τραμπ στις προσεχείς προεδρικές εκλογές θα σημαίνει σοβαρό πλήγμα για αυτό το καθεστώς και την επιρροή του στην περιοχή γενικά, ενώ η νίκη του Μπάιντεν θα σηματοδοτήσει την αρχή της σταδιακής εξόδου από τον αποκλεισμό. Σε αυτό το πλαίσιο διχασμού, η Τεχεράνη θα συνεχίσει τις επόμενες εβδομάδες μέχρι την ημερομηνία των εκλογών με την στρατηγική της υπομονής. Με βάση αυτό, η αντίδραση της Τεχεράνης σχετικά με την ιδέα της ομαλοποίησης των σχέσεων μεταξύ Άσαντ και Ισραήλ σε βάρος της επιρροής της στη Συρία θα συνδέεται αναπόφευκτα με τα αποτελέσματα των αμερικανικών προεδρικών εκλογών. Έτσι, η προσέγγιση θα έχει ως εξής:

Ο Τραμπ στον Λευκό Οίκο

Αυτό θα σημαίνει περισσότερη πίεση, κυρώσεις και αποκλεισμούς και θα θέσει την Τεχεράνη μπροστά σε πιο περίπλοκες επιλογές από ό, τι πριν από τέσσερα χρόνια, καθώς οι αμερικανικές κυρώσεις εναντίον της λιβανέζικης πολιτοφυλακής Χεζμπολάχ αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς και η πολιτοφυλακή έχει αρχίσει να αισθάνεται τον κίνδυνο του λαϊκού θυμού και των γαλλικών και αμερικανικών πιέσεων στην εγχώρια και περιφερειακή επιρροή της. Το σκηνικό στην Δαμασκό δεν είναι καθόλου καλύτερο και η εξαντλημένη ιρακινή κυβέρνηση σε όλα τα επίπεδα προσπαθεί να δημιουργήσει μια ισορροπία, έστω και λίγο, μεταξύ της επιρροής της Τεχεράνης και της ανάγκης για την Δύση.

Επομένως, η επιλογή της Τεχεράνης να συνεχίσει στον ίδιο δρόμο μπορεί να οδηγήσει σε διασπάσεις εντός του άξονα των συμμάχων της. Αυτή η πραγματικότητα μπορεί να ωθήσει την Τεχεράνη προς μια σιωπηρή έγκριση της ιδέας της φαινομενικής στρατιωτικής απόσυρσής της από το συριακό έδαφος, διατηρώντας παράλληλα τον συντονισμό με τον Άσαντ και την ιρανική οικονομική και κοινωνική επιρροή, καθώς και υποσχέσεις ότι οι ιρανικές εταιρείες θα συμμετάσχουν σε έργα ανασυγκρότησης και δεν θα επηρεάσουν την γραμμή σύνδεσης με την πολιτοφυλακή της Χεζμπολάχ στο Λίβανο. Η Τεχεράνη μπορεί, επίσης, να θέσει έναν πρόσθετο όρο για να συμπεριληφθεί στη συμφωνία ομαλοποίησης της Συρίας, την άρση κυρώσεων κατά της πολιτοφυλακής της Χεζμπολάχ στο Λίβανο. Κατά την προσωπική μου άποψη, αυτή η προσέγγιση θα υιοθετηθεί από την Τεχεράνη ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας με την Ουάσιγκτον που περιλαμβάνει άρση κυρώσεων και παραχωρήσεις σχετικά με το πυρηνικό αρχείο και το αρχείο βαλλιστικών πυραύλων.

Όσον αφορά την δεύτερη επιλογή που μπορεί να κομπάσει η Τεχεράνη, είναι να προχωρήσει ένα βήμα μπροστά μέσω μιας στρατιωτικής κλιμάκωσης στην περιοχή και μιας προσπάθειας εκβιασμού της Ουάσιγκτον στα στενά του Ορμούζ ή στο μέτωπο του βόρειου Ισραήλ. Στο πλαίσιο αυτό, η Τεχεράνη θα απορρίψει κατηγορηματικά την ιδέα της προσέγγισης μεταξύ της Δαμασκού και του Τελ Αβίβ.

Ο Μπάιντεν στον Λευκό Οίκο

Ακολουθώντας τις απόψεις του Μπάιντεν κατά την διάρκεια της θητείας του ως πρώην Αντιπροέδρου στην κυβέρνηση Ομπάμα, το πιο κοντινό πράγμα για αυτόν είναι να επιλέξει να μειώσει σταδιακά το επίπεδο κυρώσεων κατά του ιρανικού καθεστώτος και να προσπαθήσει να επιστρέψει στην προηγούμενη πυρηνική συμφωνία. Κατά συνέπεια, η Τεχεράνη δεν θα είναι υποχρεωμένη να κάνει παραχωρήσεις στους φακέλους της Συρίας και του Λιβάνου. Πιθανότατα, η Τεχεράνη θα απορρίψει και πάλι την ιδέα της συρο-ισραηλινής ομαλοποίησης.

Εν κατακλείδι, αυτή η συμφωνία μπορεί να είναι απλώς διάσπαρτες ιδέες που εκφράζουν την ρωσική δυσαρέσκεια για την παρουσία του Ιράν στην Συρία από τη μία πλευρά και τα περιορισμένα οικονομικά οφέλη από την άλλη. Έτσι, η επιλογή ομαλοποίησης μπορεί να είναι μια μαγική λύση κατάλληλη και για τα δύο προβλήματα. Το μόνο σίγουρο μέχρι αυτή τη στιγμή είναι ότι η πορεία της ομαλοποίησης που ξεκίνησε πρόσφατα το Αμπού Ντάμπι δεν επηρέασε ούτε κατ’ελάχιστον την ασταθή πραγματικότητα του Τελ Αβίβ που, παρά την προπαγάνδα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, εξακολουθεί να βρίσκεται σε μια άβολη ατμόσφαιρα και εν μέσω των αραβικών λαών που απορρίπτουν την ομαλοποίηση σε όλες τις μορφές της.