Το ιρανικό αδιέξοδο μετά την δολοφονία Σουλεϊμάνι


Al-Quds Al-Arabi – 20/01/2020

‘Οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει’, δήλωσε o Αμερικανός υπουργός Άμυνας Μαρκ Έσπερ, λίγες ώρες πριν την δολοφονία του στρατηγού Qassem Soleimani. Η επιλογή αυτής της φράσης από τον υπουργό Άμυνας της ισχυρότερης χώρας στον κόσμο δεν ήταν τυχαία. Ήταν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο μια πραγματική περιγραφή του πως θα είναι μελλοντικά οι σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν ειδικά και η περιοχή γενικά. Τα αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη εξακολουθούν να μεταφέρουν εκατοντάδες Αμερικανούς στρατιώτες σε καθημερινή βάση στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Ευρώπη, αν και η αμερικανική και η ιρανική πλευρά τερμάτισαν την κρίση, κατ’αρχάς με ένα προσεκτικά γραμμένο tweet από τον Ζαρίφι και ένα δεύτερο tweet από τον Τραμπ που γράφτηκε ήρεμα και εσκεμμένα.

Γενικά η ατμόσφαιρα είναι απολύτως ήρεμη. Τίποτα δεν μπορεί να διαταράξει αυτήν την ηρεμία εκτός από την ιρανική οικονομική κρίση που μεγαλώνει μέρα με τη μέρα και την πληγή βαθαίνει ένα ουκρανικό αεροπλάνο. Επιπλέον, οι δρόμοι του Ιράν γεμίζουν και πάλι από εκατοντάδες χιλιάδες θυμωμένων Ιρανών. Το ιρανικό καθεστώς ζει σήμερα τις χειρότερες ημέρες από την εγκαρθίδρυσή του το 1979.

Αυτό που συνέβη τις τελευταίες εβδομάδες και οι επακόλουθες αλλαγές και κινήσεις μεταξύ της Τεχεράνης και της Ουάσιγκτον είναι το αποτέλεσμα λανθασμένων εκτιμήσεων του Ιράν και της αμερικανικής σκληρής ανάκαμψης που ανέτρεψε τις ισορροπίες, οδηγώντας στην αποτυχία τους σχεδιασμούς του ιρανικού καθεστώτος που το χέρι του ισχυρότερου στρατηγού του είχε καταρτίσει. Για να αποσαφηνίσουμε την εικόνα για τους αξιότιμους αναγνώστες, θα πρέπει να εμβαθύνουμε στο ιρανικό σχέδιο ερευνώντας ανάμεσα στις γραμμές των κινήσεων του Σολεϊμάνι προσωπικά πριν από τη δολοφονία του και εκείνων των πολιτοφυλακών του στην περιοχή γενικά. Τα αποτελέσματα είναι τα εξής:

Κοινοβουλευτική δράση

Η πιο έμπειρη ιρακινή πολιτοφυλακή επελέγη για να πραγματοποιήσει μια πυραυλική επίθεση ακριβείας σε μία από τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, διασφαλίζοντας ότι οι ανθρώπινες απώλειες δεν θα είναι σημαντικές (πράγμα που συνέβη με την επίθεση στην K1 στο Κιρκούκ). Βάσει αυτού, η Ουάσινγκτον θα πρέπει να απαντήσει σε αυτήν την πολιτοφυλακή με ένα υπολογισμένο αεροπορικό χτύπημα, όπως συνέβη πραγματικά στις πόλεις Al-Qaim και Al-Bukamal. Στη συνέχεια, το ιρανικό λόμπι μέσα στον κύκλο των ιρακινών πολιτικών θα κληθεί να κινηθεί ειρηνικά εναντίον της Ουάσινγκτον στη Βαγδάτη μέσω μιας καθιστικής διαμαρτυρίας μπροστά στην αμερικανική πρεσβεία και της προώθησης μιας κοινοβουλευτικής κίνησης που θα οδηγήσει στην έκδοση απόφασης για την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από το Ιράκ. Αυτή η απόφαση δεν θα μείνει μόνο στα χαρτιά αλλά θα ενισχυθεί από στρατιωτικές κινήσεις υπό την ηγεσία του ίδιου του Σουλεϊμάνι με την οργάνωση χτυπημάτων ακριβείας σε αμερικανικές βάσεις με τίτλο “Αντίσταση στην αμερικανική κατοχή”, με σκοπό να θέσει την Ουάσιγκτον μπροστά σε τρεις επιλογές:

Η πρώτη επιλογή είναι να δεχτεί την πραγματικότητα και να αποσυρθεί από το Ιράκ, γεγονός που θα ανοίξει το δρόμο για την κυβέρνηση του Ιράκ να ανοίξει τις πόρτες της στην Κίνα, η οποία θα πληρώσει δισεκατομμύρια δολάρια για το ιρακινό πετρέλαιο που θα καταλήξουν να γεμίσουν μυστικά τα κενά ταμεία της Τεχεράνης, βοηθώντας την να αναπνεύσει ως τις επόμενες αμερικανικές εκλογές.

Η δεύτερη επιλογή είναι η άμεση αντιπαράθεση και η μετατροπή του ιρακινού εδάφους σε ένα νέο αφγανικό βάλτο, καταστρέφοντας την εικόνα του Τραμπ ενόψει των επερχόμενων εκλογών.

Η τρίτη επιλογή: Άνοιγμα ενός δευτερεύοντος διαύλου διαπραγμάτευσης με την Τεχεράνη, το πρώτο αποτέλεσμα της οποίας θα είναι η άρση των πετρελαϊκών κυρώσεων.

Αυτό το σχέδιο, αρχικά πήγε καλά. Όμως, ο Τραμπ εξέπληξε τους πάντες. Και ο πρώτος που εξεπλάγη, ήταν ο ίδιος ο Σολεϊμάνι, ο οποίος έχτισε τις κινήσεις του στην περιοχή πάνω σε δύο αρχές:

Η πρώτη ήταν ότι η Ουάσιγκτον χρειάζεται απεγνωσμένα τις υπηρεσίες του για να αντιμετωπίσει τις σουνιτικές ομάδες της περιοχής. Αυτό το σημείο υπογραμμίζεται από την προστασία που του παρείχε η Ουάσιγκτον παρ’όλο που “το κεφάλι του υπήρχε στο ισραηλινό τραπέζι δολοφονιών τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια”, όπως επιβεβαίωσε ο πρώην επικεφαλής της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών, στρατηγός Άμος Γιάντλιν, πριν λίγες ημέρες.

Η δεύτερη αρχή βασiζόταν στον φόβο της Ουάσινγκτον για το κόστος της απάντησης του Ιράν στην δολοφονία του, ειδικά με την ύπαρξη ενός αμερικανικού προέδρου που συνεχώς διατείνεται τα τελευταία τέσσερα χρόνια ότι είναι ένα άτομο που δεν του αρέσει η στρατιωτική κλιμάκωση, ακόμα κι αν τον σπρώχνουν προς αυτήν. Αυτές οι αρχές ήταν ένας λόγος που ο Σουλεϊμάνι είχε τόση αυτοπεποίθηση να μετακινηθεί ανάμεσα σε τρεις αραβικές πρωτεύουσες σε μια μέρα χωρίς φόβο ή προσοχή. Αλλά οι κανόνες του παιχνιδιού άλλαξαν πραγματικά.

Η σκηνή των επόμενων κινήσεων

Μετά από αυτό, η Τεχεράνη έχει εξαναγκαστεί σε ένα σκοτεινό τούνελ που μπορεί να την σπρώξει να αναδιατάξει γενικά τα χαρτιά της. Το σχέδιο του Σολεϊμάνι στο Ιράκ έχει γίνει επικίνδυνο υπό το πρίσμα των απειλών του Τραμπ, οι οποίες ελήφθησαν σοβαρά υπόψη. Αυτοί οι φόβοι ώθησαν τους Ιρανούς Φρουρούς της Επανάστασης να δώσουν ρητές εντολές στον αρχηγό της ιρακινής πολιτοφυλακής al-Ḥashd ash-Shaʿbī (Λαϊκές Δυνάμεις Κινητοποίησης-PMU) και των λοιπών υποστηριζόμενων από το ιρανικό καθεστώς ιρακινών πολιτοφυλακών να έρθουν στην Τεχεράνη για να τους προειδοποιήσουν να μην κάνουν κάποια βλακώδη κίνηση που θα βαθύνει την ιρανική πληγή με αμερικανικά χτυπήματα σε 52 τοποθεσίες, όπως απείλησε ο Τραμπ σε ένα από τα πρόσφατα tweets του.

Η ηρεμία αυτή είναι πιο λογική για το ιρανικό καθεστώς ειδικά μετά την απώλεια ενός από τα σημαντικότερα σύμβολα του ακραίου στρατιωτικού λόμπι που περιβάλλει τον Χαμενεΐ. Αυτό καθιστά το διπλωματικό λόμπυ του οποίου ηγείται ο Ζαρίφ το πιο σημαντικό και με την μεγαλύτερη επιρροή σε αυτήν την φάση. Όμως, η ιστορία και η εξίσωση στο εσωτερικό του Ιράν και της περιοχής γενικά επιβεβαιώνουν ότι η ηρεμία αυτή είναι προσωρινή και ότι η πιθανότητα επιστροφής στη στρατιωτική παραφροσύνη είναι μόνο θέμα χρόνου. Κατά πάσα πιθανότητα, η γεωγραφική περιοχή του Ιράκ θα είναι το θέατρο των επόμενων κινήσεων.

Το περασμένο καλοκαίρι σε άρθρο μου που δημοσιεύθηκε εδώ στην εφημερίδα ‘Al-Quds Al-Arabi’ με τίτλο ‘Επιλογές για την ειρήνη και τον πόλεμο στον Αραβικό Κόλπο‘ επισήμανα ότι η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον βαδίζουν στο χείλος της αβύσσου με επικίνδυνα σχέδια και κινήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τις δύο πλευρές να γλιστρήσουν προς τον άμεσο πόλεμο. Αυτό το σκηνικό είναι σήμερα πιο κοντά από ποτέ. Παρά την εμπειρία της δολοφονίας του Imad Mughniyeh*, που επιβεβαίωσε ότι η Τεχεράνη επιλέγει πάντοτε το έργο επέκτασής της στην περιοχή εις βάρος του λαού, ανεξαρτήτως της σημασίας τους, η γενικότερη ατμόσφαιρα περιόρισε το ιρανικό καθεστώς σε ένα αδιέξοδο με δύο κατευθύνσεις: η μία είναι να αποδεχθεί την πραγματικότητα και να οδηγηθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με σπασμένα τα φτερά και η δεύτερη να πάει σε έναν πόλεμο που δεν θα αφήσει τίποτα όρθιο. Μεταξύ της βαθιάς πληγής και του πολιτικού πραγματισμού πολλά σενάρια μπορούν να περιμένουν την περιοχή.

* Ιδρυτικό στέλεχος της οργάνωσης Ισλαμική Τζιχάντ του Λιβάνου και νο 2 στην ηγεσία της Λιβανέζικης πολιτοφυλακής Hezbollah.