Συνέντευξη στην ιστοσελίδα Διεθνούς Πολιτικής E-International Relations


E-International Relations – Jan. 24, 2021

1. Πού βλέπετε τις πιο συναρπαστικές έρευνες / συζητήσεις στον τομέα σας;

H Μέση Ανατολή γενικά είναι για μένα το κυριότερο κομμάτι της μελέτης μου. Όμως η συριακή κρίση τραβάει ιδιαίτερα το ενδιαφέρον μου. Ο λόγος είναι ότι για να την κατανοήσεις πρέπει να κατανοήσεις όλες τις διεθνείς ισορροπίες. Και όχι μόνο αυτό. Αν μελετάς τον συριακό φάκελο θα πρέπει να μελετήσεις τις τζιχαντιστικές ομάδες, κάτι για το οποίο έχω τεράστιο ενδιαφέρον. Πρέπει να μελετήσεις τις διεθνείς δυνάμεις, τις διαφοροποιήσεις που συμβαίνουν εντός τους (όπως για παράδειγμα μεταξύ των περιόδων Ομπάμα και Τραμπ), αλλά και μεταξύ τους (μεταξύ της Ρωσίας και των ΗΠΑ) και πως αντιδρούν στα θέματα της Συρίας. Μπορεί ακόμα να δεις πως οι χώρες της Μέσης Ανατολής αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, για παράδειγμα οι σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας ήταν άσχημες και μετά βελτιώθηκαν, πως αυτό επιηρέασε την συριακή σύγκρουση και πως αυτό γίνεται εμφανές στο πεδίο. Κατά συνέπεια, η συριακή κρίση είναι σαν ένας καθρέπτης μεγαλύτερων διεθνών γεωπολιτικών ζητημάτων. Γι’αυτό την παρακολουθώ στενά.

2. Πώς άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο καταλαβαίνετε τον κόσμο με την πάροδο του χρόνου και τι (ή ποιος) προκάλεσε τις πιο σημαντικές αλλαγές στη σκέψη σας;

Έχω επαφή με την πολιτική από την παιδική μου ηλικία. Η οικογένειά μου, ιδιαίτερα ο πατέρας μου, ασχολείτο ενεργά και είχε βαθιά πολιτική σκέψη και ιστορική γνώση την οποία εμφύσησε και σε μένα προμηθεύοντάς με συστηματικά με βιβλία ιστορίας. Έχω δουλέψει επί μακρόν σε ξένες χώρες οπότε μου δόθηκε η ευκαιρία να έρθω σε επαφή με πολλούς λαούς και κουλτούρες.  Αρχικά είχα επικεντρωθεί στα ευρωπαϊκά θέματα λόγω της δραστηριοποίησής μου στο κόμμα της Νέας Δημοκρατίας. Όταν, όμως, βρέθηκα στην Ουκρανία και μετά στο Κόσοβο ως επικεφαλής αποστολών των Ελλήνων Γιατρών του Κόσμου, διευρύνθηκε το ενδιαφέρον μου στα διεθνή ζητήματα. Στη συνέχεια, κατά τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003 και μετά, στράφηκα προς την Μέση Ανατολή και άρχισα να την μελετώ περισσότερο γιατί συνειδητοποίησα ότι για να αντιληφθώ την μεγάλη εικόνα πρέπει να προσέξω περισσότερο την συγκεκριμένη περιοχή. Όμως δεν ήταν εύκολο. Μου πήρε πολύ χρόνο ταξιδεύοντας, μιλώντας με ανθρώπους, διαβάζοντας, παρακολουθώντας και ερευνώντας μέχρι να αισθανθώ ώριμη να μιλήσω και να αναλύσω τα τεκταινόμενα στην Μέση Ανατολή. Δεν ήθελα να βιαστώ να το κάνω χωρίς να έχω εμβαθύνει και να έχω βαθειά και σφαιρική εικόνα για τα θέματα.

3. Η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας και ο ρόλος που διαδραματίζει στη Μέση Ανατολή και στην ευρύτερη περιοχή υπήρξαν βασικά θέματα της έρευνας και της γραφής σας. Μπορείτε να προσδιορίσετε συγκεκριμένους παράγοντες που οδήγησαν στο ενδιαφέρον σας για αυτό το θέμα; Ποιες είναι μερικές από τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίσατε κατά την επιδίωξή σας, ιδίως όσον αφορά την κατανόηση του “πεδίου“;

Κατ’αρχάς, ως Ελληνίδα, σε όλη μου την ζωή εξοικειώθηκα με την ένταση μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας, η οποία είναι μια πραγματικότητα. Δεύτερον, το πρώτο πράγμα που μαθαίνουμε στο σχολείο μαζί με την αλφάβητο είναι ότι υπάρχει πρόβλημα με την Τουρκία. Το ίδιο γίνεται και στις ανώτερες εκπαιδευτικές βαθμίδες, στον στρατό, στην πολιτική, στην καθημερινότητά μας. Είχα την τύχη, όμως, να έχω δύο ιδιαίτερα μορφωμένους και καλλιεργημένους γονείς, κάτι που με βοήθησε να αντιμετωπίσω τελείως διαφορετικά τα πράγματα από μικρό παιδί. Παρά το γεγονός ότι ο παππούς μου, ο πατέρας της μητέρας μου, γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και ήρθε διωγμένος στην Ελλάδα, δεν εμφύσησε ποτέ στα παιδιά του μίσος για την Τουρκία και κατ’επέκταση και σε εμένα. Αντίθετα, όλοι στην οικογένεια προσπάθησαν να με κάνουν να κατανοήσω την Τουρκία μέσα από ένα άλλο πιο αντικειμενικό πρίσμα.

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις ήταν σε γενικές γραμμές πάντα τεταμένες, με τα πάνω και τα κάτω τους. Αν όμως εγώ θέλω να λέγομαι πολιτική αναλύτρια και να καταλαβαίνω τί γίνεται στην Τόρα Μπόρα στο Αφγανιστάν, αν θέλω να καταλαβαίνω την ιδεολογική σύγκρουση μεταξύ των διαφόρων ισλαμικών οργανώσεων, δεν είναι δυνατόν να μην είμαι σε θέση να αντιλαμβάνομαι τί συμβαίνει με την Ελλάδα και την Τουρκία, πάνω και κάτω από το τραπέζι, πίσω από τις κλειστές πόρτες, όσο περίπλοκο και να είναι. Έψαξα για σοβαρές και ώριμες απαντήσεις σχετικά με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, μίλησα με Τούρκους και Έλληνες που προέρχονται από την Τουρκία ή ζουν εκεί και σιγά σιγά απέκτησα, πιστεύω, μια αντικειμενική προσέγγιση. Η αντικειμενικότητα, βέβαια, στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι πάντα καλό γιατί όταν μιλάς για την Τουρκία καθαρά πολιτικά και μακριά από συναισθηματισμούς οι συνΈλληνες σε θεωρούν προδότη και ότι δεν αγαπάς την χώρα σου. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν επικρίνεις την ελληνική κυβέρνηση, όπως εγώ κάνω συχνά, για την εξωτερική πολιτική της και επισημαίνεις τα λάθη της. Αυτή είναι για μένα η μεγαλύτερη πρόκληση αλλά θεωρώ ότι έχω φθάσει σε επαρκές επίπεδο ωριμότητας στην ανάλυση ώστε όταν μιλώ για γεωπολιτική να απαλείφω πλήρως το συναίσθημα.

4. Σε περιφερειακές συγκρούσεις που εκτείνονται από τη Συρία έως τη Λιβύη, η Τουρκία και η Ρωσία υποστηρίζουν αντιτιθέμενες φατρίες. Ωστόσο, υπάρχει ένα αυξανόμενο φάσμα τομέων στους οποίους συνεργάζονται αυτές οι δύο χώρες και η αντίληψη ότι η Τουρκία πλησιάζει τη Ρωσία σε βάρος της Δύσης. Πώς θα περιγράφατε την τρέχουσα κατάσταση των σχέσεων Τουρκίας-Ρωσίας και πώς κατανοούνται καλύτερα αυτές οι αντιφάσεις;

Συνηθίζω να λέω ότι στην πολιτική δεν υπάρχουν μόνιμοι φίλοι και μόνιμοι εχθροί, υπάρχουν μόνο συμφέροντα τα οποία μεταβάλλονται από την μια στιγμή στην άλλη. Σχετικά με την Ρωσία και την Τουρκία, ιστορικά είναι γνωστοί οι πολυάριθμοι πόλεμοι μεταξύ τους. Όταν, όμως, οι χώρες φθάνουν στο επίπεδο να αντιλαμβάνονται πολύ καλά την πραγματικότητα, διαχωρίζουν τα οικονομικά θέματα από την πολιτική. Αυτό έγινε μεταξύ Ρωσίας-Τουρκίας όταν ανέλαβε την εξουσία ο Ερντογάν, οπότε και οι εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών αναπτύχθηκαν σημαντικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν παραμένουν εχθροί αφού η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, όπως και ότι διαφωνούν σε διάφορα θέματα. Μπορεί όμως και να συμφωνούν όπως έγινε με τον πόλεμο στο Ιράκ όπου και η Ρωσία και η Τουρκία ήταν αντίθετες με την αμερικανική εισβολή γιατί και οι δύο είχαν συμφέροντα εκεί, ή οι αμερικανικές κυρώσεις στο Ιράν με το οποίο έχουν και οι δύο εμπορικές σχέσεις.

 Όταν όμως ξέσπασε η συριακή επανάσταση, τα πράγματα άλλαξαν. Δεδομένης της γεωπολιτικής θέσης της Τουρκίας και του γεγονότος ότι η Συρία αποτελούσε την τελευταία βάση της Ρωσίας στην Μεσόγειο μετά την πτώση του Καντάφι και του Σαντάμ Χουσεΐν και την προσέγγιση της Αιγύπτου με τις ΗΠΑ. Η ανάγκη της Ρωσίας για την Συρία και η ασαφής στρατηγική του Ομπάμα για την κρίση που ξέσπασε την έδωσε το πράσινο φως να αναμιχθεί. Από την άλλη πλευρά, τα μακριά σύνορα της Τουρκίας με την Συρία ήταν αρκετά για να την τοποθετήσουν στην μέση των πυρών. Αρχικά ο Ερντογάν προσπάθησε να επικοινωνήσει με τον Άσαντ προσπαθώντας να του αλλάξει τα μυαλά. Έως τότε άλλωστε οι σχέσεις τους ήταν πολύ καλές σε οικονομικό επίπεδο ειδικά από το 2007 έως το 2011 και οι πολίτες των δύο χωρών μετακινούνταν χωρίς να χρειάζονται καν διαβατήριο. Όταν η επανάσταση στην Αίγυπτο πέτυχε, η Τουρκία θεώρησε βέβαιο ότι το ίδιο θα γίνει και στη Συρία, οπότε έκρινε ότι έπρεπε να επιλέξει την “σωστή πλευρά”, την αντιπολίτευση. Παρά την διαφορετική στάση της Ρωσίας και της Τουρκίας στην συριακή κρίση, business continued as usual.

Η κρίσιμη καμπή ήταν όταν καταρρίφθηκε από την Τουρκία το ρωσικό αεροσκάφος το 2015. Η μη υποστηρικτική στάση των συμμάχων της σε αυτήν κρίση προκάλεσε ζημιά και άλλαξε τον τρόπο που βλέπει η Τουρκία τις χώρες του ΝΑΤΟ και την Ρωσία. Μετά ήρθε το αποτυχημένο πραξικόπημα που η Τουρκία θεωρεί υπεύθυνους τους συμμάχους της όσο και εάν δεν το διατυμπανίζει, το οποίο σηματοδότησε την σημαντική αλλαγή στις σχέσεις της Τουρκίας με την Ρωσία και την Δύση. Η Τουρκία άρχισε να κλίνει περισσότερο προς την Ρωσία. Η πρώτη επίσκεψη Ερντογάν στο εξωτερικό μετά το πραξικόπημα ήταν στην Μόσχα. Μετά ο Πούτιν επισκέφθηκε την Κωνσταντινούπολη και στο πλαίσιο της κατανόησής τους, η Ρωσία υποστήριξε με τις αεροπορικές της δυνάμεις την τουρκική επιχείρηση “Ασπίδα του Ευφράτη” βομβαρδίζοντας το ISIS σε συνδρομή των τουρκικών στρατευμάτων. Μετά ξεκίνησε ο κύκλος των συναντήσεων της Αστάνα για την συριακή κρίση, όπου οι δύο χώρες είχαν το πάνω χέρι σε σχέση με το Ιράν, για να φτάσουν στην σημερινή κατάσταση συνεργασίας στην βόρεια Συρία.

Ο Ερντογάν έχει καταφέρει από το 2016 να περάσει το εξής μήνυμα: “Εάν η Ρωσία ή η Δύση με θέλουν με το μέρος τους, θα πρέπει να με ικανοποιήσουν”. Καμμία από τις δύο πλευρές δεν θέλει να χάσει την Τουρκία. Είναι στρατηγική υψηλού ρίσκου, αλλά έως τώρα λειτουργεί πολύ καλά. Διατηρεί πολύ καλές σχέσεις με την Ρωσία ώστε ο Πούτιν να μην τον θεωρεί εχθρό όπως το ΝΑΤΟ. Είδαμε στο Αζερμπαϊτζάν τον αλληλοσεβασμό που υπάρχει μεταξύ τους. Παράλληλα, δημιουργεί στην Δύση το αίσθημα ότι εάν τον πιέσουν πολύ θα στραφεί ακόμα περισσότερο προς την Μόσχα, άρα πρέπει να προσέχουν πως τον αντιμετωπίζουν, εξ ού και οι επιφανειακές κυρώσεις που επεβλήθησαν πρόσφατα. Κατά την γνώμη μου, το που θα πάει η Τουρκία στο μέλλον θα εξαρτηθεί από τα επόμενα τέσσερα χρόνια της διακυβέρνησης Μπάϊντεν. Αν δηλαδή θα την φέρει πιο κοντά στην Δύση ή θα την στρέψει περισσσότερο προς την Ανατολή.

5. Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ναγκόρνο-Καραμπάχ του 2020, που διεξήχθη μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας, αναφέρθηκε ότι η Τουρκία παρείχε εκτεταμένη υποστήριξη στο Αζερμπαϊτζάν, ακόμη και συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης τουρκικών υποστηριζόμενων μαχητών από τη Συρία. Ποια είναι τα κύρια συμφέροντα της Τουρκίας στην περιοχή και η τουρκική εμπλοκή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πρότυπο παρέμβασης σε άλλες περιοχές;

Είναι γεγονός ότι η Τουρκία δεν παρενέβη μόνο στέλνοντας στρατεύματα της συριακής αντιπολίτευσης, αλλά και τουρκικές ειδικές δυνάμεις και τουρικής κατασκευής οπλισμό που συνέβαλε αποφασιστικά στην νίκη του Αζερμπαϊτζάν. Είναι βέβαιο ότι αυτό είναι μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που έχει η Τουρκία, οπότε δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε την παρέμβαση στο Ναγκόρνο Καραμπάχ από αυτό. Αυτό το σχέδιο ξεκίνησε μετά την άνοδο του ΑΚΡ στην εξουσία που έθεσε ως στόχο την ανάδειξη της Τουρκίας σε ισχυρή χώρα αξιοποιώντας την γεωπολιτική της θέση και την δυναμική της. Έτσι, όταν η χώρα σταθεροποιήθηκε οικονομικά, εκμεταλλεύθηκε αυτά τα πλεονεκτήματα παρεμβαίνοντας και προσπαθώντας να επιβάλει την επιρροή της εκτός των συνόρων της ακριβώς όπως κάνουν και άλλες ισχυρές χώρες του κόσμου. Σε αυτό το πλαίσιο ενεπλάκη στη Συρία, στο βόρειο Ιράκ, στην Λιβύη και πρόσφατα στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Επιπλέον, η Τουρκία έχει στρατιωτική παρουσία στο Κατάρ και στην Σομαλία, μια χώρα με μεγάλη στρατηγική σημασία, όπου εκπαιδεύει τον σομαλικό στρατό.

Υπάρχει μια τεράστια προπαγάνδα που μιλάει για νεο-οθωμανισμό, για προσπάθεια αναβίωσης της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, για δημιουργία συγκρούσεων σε διάφορες χώρες. Η παρουσία της Τουρκίας εκτός των συνόρων της ουδόλως σχετίζεται με θρησκευτικά ή εθνικά κίνητρα. Είναι απλά μια χώρα η κυβέρνηση της οποίας προσπαθεί να βρεί τους καλύτερους τρόπους να κυνηγήσει τα συμφέροντά της. Έτσι, άρπαξε την ευκαιρία να εμπλακεί στην λιβυκή σύγκρουση, καθώς η Λιβύη είναι μια πολύ σημαντική χώρα λόγω της στρατηγικής θέσης και των πλουτοπαραγωγικών πηγών της Η Τουρκία πήρε και το πράσινο φως από τις ΗΠΑ για να παρέμβει στην Λιβύη, όπως εξάλλου έγινε και στην περίπτωση της Συρίας όπου είχε ευρωπαϊκή και αμερικανική στήριξη και την έχει ακόμα για να βρίσκεται στο Ίντλιμπ και τον συριακό βορά.

Στο Αζερμπαϊτζάν προφανώς τα συμφέροντα της Τουρκίας διαφέρουν από τις άλλες περιοχές. Κάθε περιοχή έχει τα δικά της χαρακτηριστικά. Στην βόρεια Συρία επιδιώκει την αποτροπή τρομοκρατικών επιθέσεων λόγω της παρουσίας του ΡΚΚ εκεί, καθώς και να βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για την πολιτική λύση στην συριακή κρίση. Στο βόρειο Ιράκ επίσης θέλει να αποτρέψει το ΡΚΚ και να έχει μερίδιο στις πετρελαϊκές εταιρείες που δραστηριοποιούνται εκεί. Η Λιβύη αποτελεί για την Τουρκία την είσοδο στην αφρικανική ήπειρο και ευκαιρία για ενεργειακή εκμετάλλευση. Τέλος, με το Αζερμπαϊτζάν η Τουρκία υπέγραψε πρόσφατα συμφωνία ύψους 5 δις δολ. για την οικοδόμηση σπιτιών στο Νακγκόρνο-Καραμπάχ από τουρκική εταιρεία. Οι διμερείς σχέσεις είναι πολύ θερμές, καθώς το ΑζερμπαΪτζάν αντιλαμβάνεται ότι η Τουρκία ήταν αυτή που συνέβαλε καθοριστικά στην νίκη του. Όπως με πληροφόρησαν οι πηγές μου, θα υπάρξουν ακόμα περισσότερες συμφωνίες στο μέλλον, όπως η κατασκευή αγωγού μεταφοράς αερίου στο Ναχτσιβάν και την Τουρκία και είναι αυτονόητο ότι η τιμή του αζέρικου φυσικού αερίου θα είναι πολύ πιο συμφέρουσα για αυτήν. Ένα ακόμα σημαντικό πλεονέκτημα που εξασφάλισε η Τουρκία με αυτήν την νίκη είναι ο τρόπος που την βλέπουν οι  χώρες της περιοχής με κοινή καταγωγή, δηλαδή ως αξιόπιστη φίλη και προστάτιδα. Αυτό θα μεταφραστεί σε οικονομικό όφελος, όπως είδαμε από την απόφαση του Ουζμπεκιστάν να σταματήσει να αγοράζει κινεζικά drones και να αγοράσει τουρκικά.

Συμπερασματικά, κάθε χώρα οφείλει να προωθεί τα συμφέροντά της. Κάποιες χώρες διαθέτουν τις κυβερνήσεις που ξέρουν να κάνουν τα σωστά βήματα την σωστή στιγμή στο σωστό μέρος ενώ άλλες όχι. Αυτό κάνει η Τουρκία, με αρκετή τύχη βέβαια, εξασφαλίζοντας τα βέλτιστα αποτελέσματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει επεκτατικές βλέψεις. Το να βάζουμε ταμπέλες εντάσσεται στο πλαίσιο της προπαγάνδας των ΜΜΕ. Με αυτήν την λογική πρέπει να αποκαλέσουμε νέο Ναπολέοντα τον κ. Μακρόν εξαιτίας της ευρύτατης γαλλικής παρουσίας στην κεντρική Αφρική και την Ρωσία νέα Σοβιετική Ένωση επειδή έχει επιρροή σε χώρες της Μέσης Ανατολής, της κεντρικής Ασίας και της Αφρικής. Τα πάντα σχετίζονται με το πρίσμα που τα βλέπουμε. Για την συριακή αντιπολίτευση για παράδειγμα η εμπλοκή της Τουρκίας ήταν επωφελής. Για μένα, ως πολιτική αναλύτρια, η Τουρκία είναι μια χώρα που αναζητά νέες αγορές για τα προϊόντα της, νέες ενεργειακές πηγές και οικονομική και πολιτική ενδυνάμωση, κάτι που είναι καλό για τον λαό της. Κάποιες άλλες χώρες θα πονέσουν από αυτό, αλλά αυτή είναι η φύση της γεωπολιτικής.

6. Τους τελευταίους μήνες σημειώθηκαν αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ της Τουρκίας και άλλων χωρών στη συμμαχία του ΝΑΤΟ, ιδίως την Ελλάδα και την Γαλλία. Πώς αναμένετε ότι θα εξελιχθεί στο μέλλον ο ρόλος της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ;

Ξεκινώντας με το πλαίσιο, είναι βέβαιο ότι έχουμε μπει σε μια νέα εποχή όπου η Αμερική δεν είναι όπως ήταν στο τέλος της δεκαετίας του 1990, κυρίως λόγω της οικονομικής ανόδου τη Κίνας. Τα πρόσφατα γεγονότα των κυβερνοεπιθέσεων αποδεικνύουν ότι είναι ευάλωτη και η πανδημία έκανε περισσότερο εμφανή την αδυναμία. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ ήταν υπερδύναμη χωρίς το ΝΑΤΟ γι’αυτό και οι σύμμαχοι ακολουθούσαν τις επιθυμίες της. Τώρα όμως αντιλαμβάνεται ότι για να συνεχίσει να είναι ισχυρή πρέπει να επαναπροσεγγίσει τους συμμάχους της. Τώρα περισσότερο από ποτέ χρειάζεται να είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Θα το διαπιστώσουμε αυτό κατά την διακυβέρνηση Μπάϊντεν. Θα προσπαθήσει να κλείσει τις ρωγμές που δημιούργησε ο Τραμπ ειδικά με τους Ευρωπαίους συμμάχους, κυρίως την Γαλλία και την Γερμανία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Αμερική θα επιδιώξει να διατηρήσει την Τουρκία, τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, μέρος της συμμαχίας. Για πάρα πολλούς λόγους όπως ανέφερα παραπάνω, η Τουρκία ξεκάθαρα προσέγγισε την Κίνα και την Ρωσία σε διάφορα ζητήματα, όπως ο αγωγός Turkish Stream, η συριακή κρίση και η Λιβύη, όπου η επικοινωνία με την Μόσχα είναι στενή. Επιπλέον, η ένταση στην Μεσόγειο και το ρήγμα που προκαλεί η Ελλάδα στην Ευρώπη με την “είτε μαζί μου είτε απέναντί μου” στάση δεν είναι τόσο κακή για την Τουρκία όσο είναι για την Δύση. Εάν η Τουρκία επιλέξει την άλλη πλευρά, θα ανοίξει μια τεράστια αγορά γι’αυτήν στην Κίνα και την κεντρική Ασία, ενώ σε έναν ενδεχόμενο νομισματικό πόλεμο θα μπορούσε να πραγματοποιήσει τις συναλλαγές της με τα εθνικά νομίσματα, την τουρκική λίρα και το γουάν. Δεν είναι λοιπόν η Τουρκία αυτή που έχει ανάγκη την Δύση όσο η Δύση έχει ανάγκη από αυτήν.

Παρά ταύτα, η Τουρκία παραμένει πιο κοντά στην Δύση. Ο Ερντογάν δεν θέλει να απομακρυνθεί από την Δύση, γι’αυτό και ξαφνικά επανέφερε το θέμα της ένταξης στην Ε.Ε. Πιστεύει ότι η Δύση είναι προτιμότερη από την Ανατολή. Όμως οι πρόσφατες εντάσεις στην ανατολική Μεσόγειο και η στάση της Γαλλίας, που κατά την γνώμη μου βρίσκεται πίσω από αυτήν, υπονομεύουν την συννοχή της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ. Στα πρόσφατα άρθρα μου  εξηγώ τον ρόλο του Μακρόν και πως χρησιμοποιεί την Ελλάδα γι’αυτόν τον σκοπό. Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι η Τουρκία εμπλέκεται σε χώρες της Αφρικής όπως η Λιβύη, το Μάλι, το Τσαντ, ο Νίγηρας, τις οποίες θέλει η Γαλλία να κρατήσει για τον εαυτό της, αλλά και η προσωπική ανάγκη του Μακρόν να ηγηθεί. Οι ΗΠΑ δεν θα χαρούν να δουν δύο χώρες μέλη της συμμαχίας να συγκρούονται μεταξύ τους. Αν πάρουν το μέρος της Ελλάδας που θέτει το δίλημμα “ή εγώ ή η Τουρκία”, τότε η Τουρκία θα πάει στην άλλη πλευρά.

Αυτές οι υποθέσεις εργασίες είναι χρήσιμες για το ακόλουθο σημείο. Όσο υπάρχει ένα αμφιλεγόμενο σχέδιο από το Παρίσι που υποστηρίζεται από έναν αριθμό χωρών με επικεφαλής τα ΗΑΕ και χρησιμοποιεί την Ελλάδα ως μπροστινή απέναντι στην Τουρκία, προκαλείται μια ένταση που είναι κακή για τις δύο πλευρές, την Ελλάδα και την Τουρκία, ενώ είναι καλή για την Γαλλία που πουλάει αεροσκάφη στην Ελλάδα ενώ προφανώς δεν θα τα πουλούσε υπό άλλες συνθήκες και την αξιοποιεί  ως διαπραγματευτικό χαρτί στην υπόθεση της Λιβύης.

Το κατά πόσον η διεθνής παρουσία της Τουρκίας και η ένταση με την Ελλάδα θα επηρεάσουν τον ρόλο της στο μέλλον του ΝΑΤΟ, είναι καθαρά στα χέρια των Αμερικανών. Εάν ο Μπάϊντεν επιλέξει να ακολουθήσει τα βήματα του Ομπάμα που είχαν ως αποτέλεσμα να σπρώξει την Τουρκία στην αγκαλιά της Ρωσίας, τότε μπορεί η ρωγμή με το ΝΑΤΟ να μεγαλώσει. Αν ο Μπάϊντεν είναι πιο λογικός – και πιστεύω ότι θα είναι κυρίως λόγω των στενών συνεργατών του που καταλαβαίνουν ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται την Τουρκία εάν πρέπει να αντιπαρατεθούν με την Ρωσία την οποία βλέπει ως τον νούμερο ένα εχθρό – τότε τα θέματα θα επιλυθούν. Θα υπάρξει κάποια συμφωνία για τους S-400 και η ένταση θα περιοριστεί. Ο Μπάϊντεν μπορεί, επίσης, να συμβάλει στην μείωση της ελληνοτουρκικής έντασης. Η Γαλλία θα υποχωρήσει μπροστά στις ΗΠΑ.

7. Υποστηρίξατε ότι υπάρχει “προσεκτική ηρεμία στην Ανατολική Μεσόγειο μετά τη νίκη του Τζο Μπάιντεν στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ”. Ποιες ήταν οι κύριες αιτίες των τρεχουσών εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τι ρόλο, εάν υπάρχει, είναι πιθανό να διαδραματίσουν οι ΗΠΑ ως μεσολαβητής;

Η ηρεμία στην ανατολική Μεσόγειο είναι μια πραγματικότητα και ξεκίνησε πριν τις αμερικανικές εκλογές. Και οι δύο πλευρές αντιλαμβάνονται ότι το μέλλον της Αμερικής είναι σημαντικό για το μέλλον της περιοχής. Έως ότου ο Μπάϊντεν ξεκαθαρίσει ποια θα είναι η εξωτερική πολιτική του, η κατάσταση θα παραμείνει στάσιμη. Γι’αυτόν τον λόγο και η ΕΕ δεν επέβαλε σκληρές κυρώσεις στην Τουρκία έως τον Μάρτιο για να δει πως θα κινηθεί ο Μπάϊντεν. Αν θα κρατήσει σκληρή στάση  ή μαλακή, τότε και η ΕΕ θα ακολουθήσει. Είναι βέβαιο ότι η Γαλλία θα πιέσει έντονα τον Μπάϊντεν να είναι σκληρός, αλλά ο Λευκός Οίκος έχει το πάνω χέρι, όπως και να είναι. Όπως είπα και παραπάνω, παρά το ότι ο Ομπάμα θα παίξει σημαντικό ρόλο σε έναν αριθμό κρίσεων, πιστεύω ότι ο Μπάϊντεν θα φανεί λογικός στον τρόπο που θα χειριστεί την Τουρκία, απογοητεύοντας πολλούς που περιμένουν το αντίθετο.

8. Εκτός από τη δουλειά σας ως πολιτικός αναλυτής, έχετε συνεργαστεί επίσης εκτενώς με την Ευρωπαϊκή Ένωση Γυναικών. Πώς επιδιώκει η οργάνωση τον στόχο της ενίσχυσης της ειρήνης «βάσει της δικαιοσύνης και της ελεύθερης συνεργασίας των λαών»;Ποιες είναι μερικές από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στη δουλειά σας με την Επιτροπή Πολιτισμού;

Ως μέλος της Νέας Δημοκρατίας ξεκίνησα από νωρίς να δραστηριοποιούμαι στον τομέα Διεθνών Σχέσεων του κόμματος. Σε αυτό το πλαίσιο, ασχολήθηκα με την Ευρωπαϊκή Ένωση Γυναικών. Πρόκειται για μια πανευρωπαϊκή οργάνωση που σήμερα αριθμεί 17 χώρες μέλη και ιδρύθηκε το 1953, πριν ακόμη από την συνθήκη της Ρώμης το 1957, από Ευρωπαίες γυναίκες με στόχο την δραστηριοποίησή τους για την προώθηση της ειρήνης, της δικαιοσύνης και της συνεργασίας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, στόχος που μπορεί να υλοποιηθεί μόνο με την αύξηση επιρροής των γυναικών. Για την επίτευξη αυτών των στόχων έχουν θεσμοθετηθεί ομάδες εργασίας που επεξεργάζονται διάφορα ζητήματα στους διαφόρους τομείς πολιτικής. Έχει συμβουλευτικό ρόλο στο Συμβούλιο της Ευρώπης και Ειδικό Συμβουλευτικό ρόλο στο Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών (ECOSOC). Μέσω της εργασίας των επιτροπών συμβάλλει, επίσης, στο έργο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μέσω του Τμήματος Γυναικών του ΕΛΚ και των εθνικών βουλευτών. Μία από τις επιτροπές εργασίας είναι και η νεοσύστατη επιτροπή Πολιτισμού στην οποία διορίστηκα πρόεδρος από το Διεθνές Συμβούλιο μέχρι τις επόμενες εκλογές.

Ο πολιτισμός είναι μια ευρύτατη και πολύπλευρη έννοια. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες χρησιμοποιείται η λέξη culture (cultivation) για να εκφραστεί η λέξη πολιτισμός  ενώ για τον πολιτισμό χρησιμοποιείται η λέξη civilisation που εκφράζει μια ευρύτερη κοινωνική έννοια. Στην ελληνική γλώσσα χρησιμοποιούμε την ίδια λέξη και για τις δύο έννοιες: πολιτισμός = civilisation. Και αυτό γιατί στην αρχαία Ελλάδα ο πολίτης (citizen) ήταν το επίκεντρο της κοινωνίας: πόλις (city) – πολίτης (civilian) – πολιτισμός (civilisation). Γίνομαι πολίτης, δηλαδή οντότητα ενταγμένη στην ΠΟΛΗ που διαχειρίζομαι τα δικαιώματα που απορρέουν από την Δημοκρατία.

Ο Πολιτισμός συνεπάγεται εκλεπτυσμένα ήθη, πνευματική ανάπτυξη, συμπεριφορές υψηλού επιπέδου μεταξύ των ανθρώπων και αισθητική έκφραση εξελιγμένη χωρίς μηδενισμούς. Η αφαιρετική είναι εκ των προτεραιοτήτων για τα σκεπτόμενα άτομα, προκειμένου να οικοδομήσουν βάση των πολιτισμικών κανόνων τις νέες κοινωνίες. Ο πολιτισμός είναι ό,τι είμαστε: η πολιτική, η κοινωνική συμπεριφορά, φαγητό, γλώσσα, οικογένεια και φιλία, επιχειρηματική ηθική, θρησκεία, τρόπος ντυσίματος, μουσική, λογοτεχνία, κινηματογράφος, σχέδιο και αρχιτεκτονική.

Η δουλειά αυτής της επιτροπής Πολιτισμού να προωθήσει την ένννοια του πολιτισμού και να εξετάσει την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, της πολιτιστικής ανταλλαγής και της καλλιτεχνικής δημιουργίας στα έθνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πέραν αυτής. Την απασχολεί το εάν οι γυναίκες έχουν πρόσβαση, συμμετέχουν και συνεισφέρουν σε όλες τις πτυχές της ζωής. Αυτό περιλαμβάνει το δικαίωμά μας να συμμετέχουμε ενεργά στον προσδιορισμό και την ερμηνεία της πολιτιστικής κληρονομιάς· να αποφασίσει ποιες πολιτιστικές παραδόσεις, αξίες ή πρακτικές πρέπει να διατηρούνται, να επαναπροσανατολίζονται, να τροποποιούνται ή να απορρίπτονται· να προωθήσει έναν διαπολιτισμικό διάλογο, τον αμοιβαίο σεβασμό και την αναγνώριση των διαφορών και των κοινών αξιών και να καθορίσει και να εφαρμόσει προτάσεις που αποσκοπούν στην προώθηση της ολοκλήρωσης της πολιτιστικής διάστασης των μελών της EUW.

9. Ποια είναι η πιο σημαντική συμβουλή που θα μπορούσατε να δώσετε στους μελετητές των Διεθνών Σχέσεων;

Κατ’αρχάς, αν κάποιος θέλει να ασχοληθεί με την διεθνή πολιτική, θα πρέπει να μπορεί να διαχωρίζει τον εαυτό του από το συναίσθημά του ως άτομο και ως πολίτης μιας συγκεκριμένης χώρας. Για παράδειγμα, ένας Παλαιστίνιος που έχει βιώσει την απώλεια ενός μέλους της οικογενείας του εξαιτίας των ισραηλινών πράξεων θα το μισεί και το αντίθετο. Όταν θα πρέπει να κάνει ανάλυση της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης, δεν θα μπορεί να είναι αμερόληπτος.

Δεύτερον, το να μιλάει κάποιος για χώρες που ο πολιτισμός τους, οι παραδόσεις τους και η νοοτροπία τους του είναι παντελώς άγνωστα είναι το μεγαλύτερο λάθος που διαπράττουν οι δυτικοί αναλυτές. Επομένως, όποιος ασχολείται με διαφορετικές χώρες θα πρέπει να εξοικειωθεί με τις παραδόσεις των διαφόρων κοινωνιών, τις θρησκείες τους, τον τρόπο που σκέπτονται και ζουν. Θα πρέπει να συνομιλεί και να συναστρέφεται με ανθρώπους της περιοχής και, τέλος, να διαβάσει την ιστορία της χωρίς να εμπλέκει το συναίσθημά του σε σχέση με λαούς και θρησκείες. Πρέπει να αντιμετωπίζει τα θέματα γυμνά από κάθε προκατάληψη, δογματισμό, πολιτικές πεποιθήσεις ή προσωπική προτίμηση. Όταν θα το καταφέρει και αφού θα έχει μιλήσει με πάρα πολλούς ανθρώπους και θα έχει διαβάσει σε βάθος την ιστορία τους, τότε ας προσπαθήσει να μελετήσει την πολιτική της περιοχής. Πρέπει έχει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται επακριβώς την εκεί πραγματικότητα για να μπορεί να κάνει σωστές αναλύσεις και να οδηγείται σε ορθά συμπεράσματα χωρίς να διασπείρει λογικά σφάλματα.

Η αντικειμενικότητα, η αμεροληψία, η απουσία συναισθηματισμών και η ψυχραιμία είναι τα χαρακτηριστικά του καλού αναλυτή. Ας χτίσουμε μια γενιά μελετητών των διεθνών σχέσεωνν που θα σέβονται τον εαυτό τους. Που δεν θα είναι πειθήνια όργανα αυτών των εργοδοτών τους. Μόνο σε αυτήν την περίπτωση δεν θα βρεθούν σε δύσκολη θέση εάν το μέσο που συνεργάζονται αλλάξει στάση ως προς κάποια χώρα ώστε να πρέπει να αλλάξουν και αυτοί την δική τους. Έτσι θα διατηρήσουν τον αυτοσεβασμό τους, θα κερδίσουν τον σεβασμό των άλλων και θα μπορούν να έχουν την συνείδησή τους καθαρή ότι δεν είπαν ψέματα σε κανέναν.