Πώς η συμφιλίωση στον Κόλπο μπορεί να επηρεάσει την Ανατολική Μεσόγειο


The New Arab – 20/01/2021

Η άφιξη του εμίρη του Κατάρ στη Σαουδική Αραβία νωρίτερα αυτό το μήνα για την σύνοδο κορυφής του  Κόλπου και η θερμή υποδοχή του από τον πρίγκιπα του βασιλείου, ήταν μια ιστορική στιγμή. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε μετά από χειρονομίες καλής θέλησης για άνοιγμα των συνόρων και επανάληψη των αεροπορικών ταξιδιών στο πλαίσιο του τερματισμού του τετραετούς αποκλεισμού στο Κατάρ από την Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), την Αίγυπτο και το Μπαχρέιν. Ο τερματισμός της κρίσης στον Κόλπο θα ανοίξει μια νέα πολιτική σελίδα στη Μέση Ανατολή, με τον αντίκτυπο να γίνει πιθανότατα αισθητός πολύ πέρα ​​από την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Μεσογείου.

Πριν από τη συμφιλίωση προηγήθηκαν άλλα θετικά βήματα που περιλάμβαναν το δυνητικό σπάσιμο του πάγου των δεσμών μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Τουρκίας. Ξεκίνησε με το Ριάντ να στέλνει ανθρωπιστική βοήθεια στην Άγκυρα μετά τον θανατηφόρο σεισμό στη Σμύρνη και ακολούθησε συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών των δύο χωρών στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας (GCC) στον Νίγηρα.

Το πιο σημαντικό, ωστόσο, ήταν η προσέγγιση του Βασιλιά Σαλμάν προς τον Τούρκο Πρόεδρο Ταγίπ Ρετζέπ Ερντογάν πριν από την σύνοδο κορυφής των G20 του Νοεμβρίου στο Ριάντ, κατά την οποία συζήτησαν την βελτίωση των διμερών σχέσεων και την επίλυση των εντάσεων. Όλες αυτές οι περιφερειακές αλλαγές θα έχουν αντίκτυπο στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδίως στις εντάσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Από τότε που οι τέσσερεις χώρες ανακοίνωσαν τον αποκλεισμό τους στο Κατάρ το καλοκαίρι του 2017, οι σχέσεις μεταξύ τους και της Αθήνας και της Άγκυρας έχουν μετατοπισθεί και αλλάξει. Η Τουρκία επέλεξε να υποστηρίξει την Ντόχα οικονομικά, διπλωματικά και στρατιωτικά, και οι χώρες του αποκλεισμού επέλεξαν να στηρίξουν τόσο την Λευκωσία όσο και την Αθήνα με βάση το “ο εχθρός του εχθρού μου είναι ο φίλος μου”.

Ως αποτέλεσμα, οι αμοιβαίες επισκέψεις μεταξύ των χωρών του αποκλεισμού και της Κύπρου αυξήθηκαν, συνοδευόμενες από δηλώσεις υπέρ της ελληνοκυπριακής θέσης κατά της Άγκυρας. Με την ανάληψη εξουσίας στην Ελλάδα από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, οι ελληνικές σχέσεις με αυτές τις χώρες εισήλθαν επίσης σε μια νέα φάση. Η Αθήνα επέλεξε να υποστηρίξει την στάση της Αιγύπτου και των ΗΑΕ στη Λιβύη, καλωσορίζοντας τον στρατηγό Khalifa Haftar στα τέλη του 2019. Η Αθήνα υπέγραψε επίσης συμφωνία με το Κάιρο σχετικά με την μερική οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων μεταξύ των δύο χωρών, μια κίνηση που εξόργισε την Τουρκία.

Τον Νοέμβριο, η Αθήνα και το Αμπού Ντάμπι υπέγραψαν συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας η οποία περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής βοήθειας μεταξύ των δύο χωρών, η πρώτη του είδους της που η Ελλάδα συνήψε με μια χώρα εκτός του ΝΑΤΟ. Αυτή η προσέγγιση της Αθήνας με τις χώρες που του αποκλεισμού και η δυσαρμονία τους με την Τουρκία, θα μπορούσε να αλλάξει μετά τη σύνοδο κορυφής της Al-Ula.

Η προσέγγιση Σαουδικής Αραβίας-Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας-Κατάρ θα μπορούσε να ωθήσει το Ριάντ να είναι πιο μετριοπαθές στις σχέσεις του με την Αθήνα και την Λευκωσία. Οι δηλώσεις του Ριάντ για την υποστήριξη των θέσεων της Αθήνας σχετικά με τα θαλάσσια δικαιώματά της και άλλων εχθρικών προς την Άγκυρα ενδέχεται να αλλάξουν σημαντικά, να γίνουν πιο συμφιλιωτικά όσον αφορά τους ελληνοτουρκικούς δεσμούς ή ακόμη και να πλησιάσουν τις τουρκικές θέσεις.

Ωστόσο, η μεγαλύτερη ανησυχία της Αθήνας είναι εάν οι σχέσεις Τουρκίας-ΗΑΕ θα επιστρέψουν στο επίπεδο που ήταν πριν από το 2017, ένας φόβος που έγινε φανερός στην τηλεφωνική συνομιλία του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών με τον ομόλογό του των Εμιράτων μετά την σύνοδο κορυφής της Al-Ula. Τι θα μπορούσε να συμβεί αν το Αμπού Ντάμπι επιλέξει να συμφιλιωθεί με την Άγκυρα;

Τα ΗΑΕ μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην μείωση των εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς το επίπεδο συνεργασίας μεταξύ του Αμπού Ντάμπι και της Αθήνας μπορεί να του επιτρέψει να επηρεάσει την Ελλάδα σε πολλά από τα σημεία διαφωνίας της με την Άγκυρα.

Οποιαδήποτε προσέγγιση ΗΑΕ-Τουρκίας μπορεί να είναι λόγος για την Αθήνα και την Άγκυρα να βρίεθούν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με την μεσολάβηση των Εμιράτων σε νέα βάση· αυτής των αμοιβαίων φίλων. Θα μπορούσε, επίσης, να είναι μια σπίθα για τον τερματισμό και την επίλυση των διαφορών δεκαετιών και θα μπορούσε να αντικατοπτρίζεται σε άλλους τομείς διαφωνίας όπως η Κύπρος και η Λιβύη. Ένα τέτοιο αισιόδοξο σενάριο, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από την στρατηγική της εξωτερικής πολιτικής του Αμπού Ντάμπι στο εγγύς μέλλον.

Από μιαν άλλη άποψη, η προσέγγιση Τουρκίας-ΗΑΕ και Σαουδικής Αραβίας-Τουρκίας, ακόμη και αν είναι επιφυλακτική, θα μειώσει τουλάχιστον τις εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και Αθήνας, καθώς το Αμπού Ντάμπι έπαιξε σημαντικό ρόλο σε αυτές υποστηρίζοντας την Αθήνα στην στρατιωτικοποίηση του Αιγαίου με την συμμετοχή του σε στρατιωτικές ασκήσεις τους προηγούμενους μήνες.

Μια θέση ουδετερότητας από τα ΗΑΕ σχετικά με το τι συμβαίνει στην Ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσε να μειώσει τη θερμοκρασία των υδάτων της. Μετά τον Τραμπ και με την παρουσία του Μπάιντεν στον Λευκό Οίκο, η περιφερειακή ηρεμία έχει καθυστερήσει.

Τελικά, η νίκη του Τζο Μπάιντεν στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ διαδραμάτισε βασικό ρόλο στο αποτέλεσμα της συνόδου κορυφής του Al-Ula και στην αναδιάταξη των πολιτικών χαρτιών πολλών χωρών της περιοχής.

Η προσέγγιση Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας μπορεί να διαβαστεί στο πλαίσιο της προσεχούς προεδρίας του Μπάιντεν, ο οποίος έχει επιφυλάξεις σχετικά με την ηγεσία και των δύο χωρών. Πράγματι, ήταν η επιθυμία του Τραμπ να στερήσει τον Μπάιντεν από οποιαδήποτε πολιτική νίκη σχετικά με την συμφιλίωση στον Κόλπο που επιτάχυνε την επίλυση της κρίσης.

Σε μια εποχή παγκόσμιας έντασης και υπό το φως της κρίσης του Covid-19 και της επακόλουθης οικονομικής δυσπραγίας, κάθε πολιτική συμφιλίωση είναι ευπρόσδεκτη. Η σύνοδος κορυφής της Al-Ula μπορεί να είναι η αρχή μιας αποκλιμάκωσης στον Κόλπο, αλλά και περιφερειακά.

Ωστόσο, στη χάραξη πολιτικής, η αισιοδοξία έχει πάντα τα όριά της. Η σύνοδος κορυφής της Al-Ula μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο, αλλά το ζεστό αεράκι της μπορεί να μην φυσήξει πέρα από τον Κόλπο. Η δυσαρμονία μεταξύ των ΗΑΕ και της Τουρκίας, καθώς και η συναίνεση των Εμιράτων με την Ελλάδα, μπορεί να παραμείνουν ίδιες, οδηγώντας τελικά σε περισσότερες εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο το 2021.