Οι σχέσεις Ρωσίας-Ιράν μετά το τριμερές χτύπημα


Al-Quds Al-Arabi, 28/04/2018, φύλλο 9168, σελ. 21

Είναι βέβαιον ότι οι ρωσο-ιρανικές σχέσεις είναι θέμα αμοιβαίων συμφερόντων. Η στήριξη που παρείχε η Μόσχα στην Τεχεράνη κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αφορούσε κυρίως δύο σημεία:

Πρώτον: Η Τεχεράνη είναι μια από τις σημαντικότερες χώρες που είναι εχθρικές προς την αμερικανική επιρροή στη Μέση Ανατολή και έχει σημαντική επιρροή σε πολλές από τις περιφερειακές χώρες. Το δεύτερο είναι ότι η άρση του εμπάργκο στο Ιράν σημαίνει περισσότερες στρατιωτικές συμβάσεις με την Μόσχα και επομένως η ρωσική διοίκηση έχει ανοίξει μια σημαντική στρατιωτική αγορά. Η Τεχεράνη είναι η κατ’εξοχήν χώρα της περιοχής που επιδιώκει να επεκταθεί με την χρήση στρατιωτικών μέσων.

Πράσινο φως

Η ιρανική στρατιωτική αγορά δεν περιορίζεται στον ιρανικό στρατό και στους Ιρανούς Φρουρούς της Επανάστασης, αλλά επεκτείνεται και στις πολιτοφυλακές του Ιράκ, του Λιβάνου, της Συρίας και της  Υεμένης. Πολλές δυτικές εκθέσεις επιβεβαίωσαν, επίσης, ότι η Τεχεράνη έχει αρχίσει να στρατολογεί νέες πολιτοφυλακές στην αφρικανική ήπειρο. Όπως είναι γνωστό στην πολιτική, η γλώσσα των συμφερόντων μπορεί να αλλάξει με βάση τις διεθνείς, ατομικές και οικονομικές ισορροπίες. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα, μεταξύ των οποίων η σχέση μεταξύ του δικτάτορα του Muhajireen* και του Ερντογάν πριν από την συριακή επανάσταση, που αναπτύχθηκε εντυπωσιακά και ραγδαία, αλλά μετά την έναρξη της επανάστασης το συμφέρον της Τουρκίας ευθυγραμμίστηκε με το σουνιτικό μπλοκ εναντίον του καθεστώτος Άσαντ και έτσι η σχέση τους έγινε εχθρική.

Είναι σημαντικό να υπενθυμίσουμε ένα σημείο σχετικά με την συριακή επανάσταση: η ρωσική στρατιωτική επέμβαση στη Συρία δεν προήλθε τόσο από το αίτημα ή την ικεσία του συμβούλου του ανώτατου Ιρανού ηγέτη Αλί Άκμπαρ Βελαγιατί κατά την επίσκεψή του στη Μόσχα τον Σεπτέμβριο του 2014, αλλά έγινε με πράσινο φως από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Η κυβέρνηση Ομπάμα είδε τη Συρία ως ένα μεγάλο τέλμα που θα στραγγίξει τις ρωσικές δυνάμεις, ενώ το Τελ Αβίβ θεώρησε ότι η ρωσική παρουσία θα ήταν μια βαλβίδα ασφαλείας για να αποτρέψει οποιαδήποτε τρέλα της Τεχεράνης ή των οργάνων της στη Συρία. Έτσι το Τελ Αβίβ, μέσω της Μόσχας, διατηρεί στην ηγεσία το συριακό καθεστώς που πάντα ήταν ανίσχυρο απέναντι στο σκληρό χέρι του Ισραήλ. Σε αυτό το πλαίσιο, η γενική αντίληψη της Τεχεράνης και της Μόσχας ταυτίζεται σε ορισμένα σημεία και συγκρούεται σε άλλα. Η Τεχεράνη βλέπει την επιβίωση του δικτάτορα του Muhajireen ως αναγκαιότητα που δεν μπορεί να αλλάξει, ενώ η Μόσχα θεωρεί ότι ο αδύναμος και ταπεινωμένος Άσαντ είναι ο τέλειος Καντίροφ της Συρίας. Διαφέρουν, όμως, στο ζήτημα της τελικής επιρροής στην συριακή αρένα αφού και οι δύο διεκδικούν την μοναδικότητα στο μέλλον της χώρας.

Σκοτεινό τούνελ

Τους τελευταίους μήνες, οι σχέσεις Ρωσίας-Ιράν στη Συρία εισήλθαν σε μια σκοτεινή σήραγγα. Οι Ιρανοί έχουν μειώσει την υποστήριξή τους στις στρατιωτικές επιχειρήσεις που διεξάγονται από την  Μόσχα στα ανατολικά της Συρίας, στα περίχωρα του Deir ez-Zor και τα πεδία φυσικού Koniko και Omar. Η Τεχεράνη προσπάθησε να εμποδίσει την προκαταρκτική συμφωνία μεταξύ Άγκυρας και Μόσχας σχετικά με την επιχείρηση “Κλάδος Ελαίας” παρέχοντας υποστήριξη στις κουρδικές πολιτοφυλακές. Επίσης, η Τεχεράνη εξακολουθεί να εκφράζει την άμεση ανησυχία της προς την ρωσική κυβέρνηση για τον αυξανόμενο ρόλο ρόλου της Τουρκίας στο Idlib και τα περίχωρά του. Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι η Μόσχα βλέπει αρκετούς λόγους για να επανασχεδιάσει τον χάρτη της Συρίας υπό την σκιά της ιρανικής παρουσίας που είναι η παρενόχληση της Τεχεράνης στο Τελ Αβίβ. Τα ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, εξοπλισμένα με ρουκέτες, που απογειώθηκαν από το στρατιωτικό αεροδρόμιο Τ-4 και καταρρίφθηκαν από την ισραηλινή αεράμυνα στα υψίπεδα του Γκολάν, αποτέλεσαν την προειδοποίηση που προκάλεσε την ρωσική αντίδραση.

Νέα πορεία των γεγονότων

Τα τρία χειρουργικά χτυπήματα εναντίον του χημικού προγράμματος του Σύριου δικτάτορα αποτέλεσαν κατά την γνώμη μου ένα νέο σημείο καμπής στις εξελίξεις στην συριακή αρένα, τις οποίες πολλοί παρατηρητές θα μπορούσαν να δουν κατά μια απαισιόδοξη άποψη ότι δεν ήταν αρκετές και δεν άλλαξαν τις ισορροπίες στο πεδίο. Λογικά, αυτή η άποψη είναι σωστή, αλλά η επίθεση έχει αρκετά αμυδρά σημεία στα οποία πρέπει να σταθούμε. Το σημαντικότερο ερώτημα που έθεσαν οι υπερασπιστές και οι Shabiha του καθεστώτος Άσαντ καθώς και οι σύμμαχοί του είναι ότι αφού η νίκη στην Ντούμα ήταν αναπόφευκτη, γιατί αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει χημικά όπλα που μπορεί να το κάνουν να αντιμετωπίσει ένα δυτικό χαστούκι;

Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση θα εξηγήσει την σημασία της τριμερούς επίθεσης. Είναι γνωστό ότι ο Άσαντ ξεκάθαρα διέπραξε αυτό το έγκλημα. Όμως, υπάρχουν ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Το ελικόπτερο που έριξε χημικά όπλα στην πόλη Ντούμα ξεκίνησε από το στρατιωτικό αεροδρόμιο Al Dumayr που βρίσκεται κάτω από τον άμεσο έλεγχο της ρωσικής βάσης Khmeimim. Πολλές τοπικές και δυτικές αναφορές επιβεβαίωσαν ότι συγκεκριμένο αεροδρόμιο έχει μετατραπεί από τις αρχές του 2017 σε προωθημένη ρωσική βάση που ελέγχει το κεντρικό τμήμα της Συρίας. Επομένως, η επίθεση είχε το πράσινο φως της Ρωσίας. Από την άλλη πλευρά, η απόλυτη σιωπή του Ιράν μετά την επίθεση δημιουργεί πολλά ερωτήματα σχετικά με την πιθανότητα η Μόσχα να την είχε ενορχηστρώσει για δικούς της λόγους. Ο δυτικός ισχυρισμός για τον άμεσο ρόλο της Μόσχας στην επίθεση, χωρίς να αναφέρει την Τεχεράνη, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν σαφείς αποδείξεις ότι η Μόσχα βρίσκεται πίσω της. Το επόμενο ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί χρειαζόταν η Ρωσία αυτήν την ενέργεια;

Διαπραγματευτικό κανάλι με την Ουάσιγκτον

Πολλά δυτικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η Μόσχα άνοιξε ένα κανάλι διαπραγμάτευσης με την Ουάσιγκτον όσον αφορά στο μέγεθος του τριμερούς χτυπήματος. Αυτές οι διαπραγματεύσεις, τα αποτελέσματα των οποίων δεν έχουν κυκλοφορήσει στα μέσα ενημέρωσης, βρίσκονται στο επίκεντρο του θέματος. Οι τεράστιες δυνάμεις που εισήχθησαν στην ανατολική Μεσόγειο από τη δυτική τριπλή συμμαχία επιβεβαιώνουν ότι το επίπεδο της επιχείρησης θα ήταν υψηλό. Επιβεβαιώνεται λοιπόν ότι αναμφισβήτητα έχει γίνει συμφωνία, άποψη που ενισχύεται από τις ισραηλινές επιδρομές που στόχευσαν ιρανικές θέσεις στην Συρία μετά την τριμερή επίθεση. Οι επιδρομές αυτές περιλάμβαναν τουλάχιστον 25 ιρανικές στρατιωτικές θέσεις από την πόλη Deir ez-Zor, περνώντας από την πόλη Homs έως βόρεια και νότια του Χαλεπίου, ακόμα και τον συριακό νότο κοντά στην περιοχή Khan Arnabah. Το εύρος αυτών των επιδρομών επιβεβαιώνει ότι αποτελεί στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας το Ισραήλ θα αναλάβει άμεσα να αποδυναμώσει την ιρανική επιρροή με την κάλυψη της Μόσχας.

Η επιβίωση του Ιράν στην Συρία αναμφίβολα εξαρτάται από την άποψη του Ισραήλ. Αντίστοιχα και η ρωσική σταθερότητα συνδέεται αναπόφευκτα με την ισραηλινή αίσθηση άνεσης. Η τελική απόφαση της νεοσυντηρητικής διοίκησης της Ουάσιγκτον σχετικά με την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν δεν θα είναι ικανοποιητική για την Τεχεράνη. Έτσι, η περιοχή θα αντιμετωπίσει μια σύγκρουση από την Τεχεράνη και το Hamadan έως την Βηρυτό, πράγμα που σημαίνει ότι η ευθυγράμμιση της Ρωσίας με το Ιράν μπορεί να επηρεαστεί από την φωτιά αυτής της αντιπαράθεσης, η οποία θα ωθήσει τη Μόσχα να επιβάλει ένα τετελεσμένο γεγονός στον Άσαντ: είτε να περιοριστεί στην σχέση του με την Μόσχα, είτε να συμπεριληφθεί στα χαρτιά που θα πληγούν από το επόμενο κύμα.

*Μπασάρ αλ-Άσαντ