Ο Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν από την αρχή μέχρι τα πρόθυρα της πτώσης


Al-Quds Al-Arabi – 23/10/2018, issue 9344, p. 21

To Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας είχε ανέκαθεν μεγάλο ειδικό βάρος τόσο στην Μέση Ανατολή, όσο και διεθνώς εξαιτίας των πλεονεκτημάτων που διαθέτει, όπως είναι τα πετρελαϊκά της κοιτάσματα. Η Σαουδική Αραβία είναι σήμερα ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο και η δεύτερη χώρα με τα μεγαλύτερα αποθέματα. Είναι, επίσης, το κέντρο του παγκόσμιου Ισλάμ και μία από τις πιο χώρες με την μεγαλύτερη επιρροή στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Γι’αυτήν την σημασία της η Δύση, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, θεωρούσαν την σταθερότητα της Σαουδικής Αραβίας, τον αντίκτυπο των αποφάσεών της και την στρατιωτική ύπαρξή τους εκεί ως μια από τις κύριες προτεραιότητές τους. Τα γεγονότα του δεύτερου πολέμου του Κόλπου το 1990 δημιούργησαν πύλη για την εξάπλωση των βάσεων της Ουάσιγκτον στον Κόλπο εν γένει. Το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας, το οποίο ιδρύθηκε βάσει συναίνεσης μεταξύ της θρησκευτικής ηγεσίας και της κυβερνώσας οικογένειας Αλ-Σαούντ, έχει αναπτύξει ένα περίπλοκο σύστημα μέσω του οποίου ο κυβερνήτης επιλέγεται κατά τρόπο που να αποτρέπει την απώλεια ισορροπίας. Αλλά ένας από τους Σαουδάραβες πρίγκιπες ήθελε κάτι διαφορετικό.

Μία μυστηριώδης επίσκεψη

Τον Ιούνιο του 2016 ο αναπληρωτής διάδοχος του θρόνου, εκείνη την περίοδο, Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν, επισκέφθηκε τις ΗΠΑ για δέκα ημέρες κατά την διάρκεια των οποίων συναντήθηκε  με μια σειρά από Αμερικανούς αξιωματούχους με επικεφαλής τον τότε Πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα. Ο επίσημος λόγος αυτής της επίσκεψης ήταν η αύξηση της οικονομικής και πολιτικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών και η προσπάθεια να μειωθεί η ένταση που προέκυψε όταν επετράπη η δίωξη του Ριάντ από εκείνους που επλήγησαν από τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου. Όμως ο πιο σημαντικός και αδήλωτος λόγος για την επίσκεψη αυτή ήταν η παρουσίαση του ίδιου του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ως διαδόχου αντί του πρίγκηπα Μοχάμεντ μπιν Ναϊέφ και στη συνέχεια να προχωρήσει ταχύτερα για να είναι ο νεότερος από τους βασιλιάδες του οίκου των Σαούντ. Ο Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν υπέβαλε αυτό το αίτημα στον Πρόεδρο Ομπάμα. Ωστόσο η απάντησή του ήταν σαφής απορρίπτοντας μια τέτοια κίνηση. Ο Μοχάμεντ μπιν Ναϊέφ ήταν αξιόπιστος άνθρωπος για την Ουάσινγκτον για το ρόλο του στην καταπολέμηση της Αλ-Κάϊντα στη Σαουδική Αραβία και για την ικανότητά του να λαμβάνει σωστές αποφάσεις όταν ήταν υπουργός εσωτερικών. Η αμερικανική απόρριψη ώθησε τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν να αναπτύξει ένα νέο σχέδιο για να επιτύχει τον στόχο του. Οι πρόσφατες εκλογές στις ΗΠΑ ήταν το πρώτο βήμα σε αυτό το σχέδιο.

Η ισχυρή σχέση του μπιν Σαλμάν με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, υπό την ηγεσία του Μοχάμαντ μπιν Ζαΐντ, τα μετέτρεψε στην έδρα του σχεδίου του. Το σχέδιο ήταν σαφές: υποστήριξη του υποψήφιου των ΗΠΑ που θα αποδεχόταν να του επιτρέψει να αναλάβει την εξουσία και τον αντιπροσώπευε ήταν ο Τραμπ. Ο μπιν Σαλμάν και ο μπιν Ζαΐντ έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στην διασύνδεση του Τραμπ με την Μόσχα. Επίσης, υποστήριξαν την προεκλογική του εκστρατεία με δεκάδες εκατομμύρια δολάρια. Η Χίλαρυ Κλίντον θεωρείτο από αυτούς ως αναπόσπαστο μέρος της στρατηγικής του Ομπάμα της στρατηγικής του Ομπάμα και ότι δεν θα συμφωνήσει σε μια παραβίαση της ισορροπίας στο Βασίλειο υποστηρίζοντας τον μπιν Σαλμάν σε ένα πραξικόπημα κατά του μπιν Ναΐφ. Τελικά, ο Τραμπ οδηγήθηκε στον Λευκό Οίκο και η πρώτη του επίσκεψη στο Ριάντ τον Μάιο 2017 αποτέλεσε ένα σημείο καμπής για το σχέδιο του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν προς το θρόνο του βασιλιά.

Συγκεχυμένες θέσεις

Στην πρώτη διεθνή περιοδεία του Τραμπ, η Σαουδική Αραβία ήταν ο πρώτος σταθμός. Ο Τραμπ είχει ήδη ετοιμάσει ένα φάκελο για να κατευνάσει τη Σαουδική Αραβία, λαμβάνοντας μέτρα που θα σταματούσαν την ιρανική επιρροή στην περιοχή, σε αντίθεση με την πολιτική του Ομπάμα που επέτρεψε στην Τεχεράνη να επεκταθεί τόσο τη Συρία και την Υεμένη μέσα από την πυρηνική συμφωνία. Όμως και το αίτημα του μπιν Σαλμάν πήρε το πράσινο φως για το πραξικόπημά του κατά του διαδόχου του θρόνου Μοχάμαντ μπιν Ναΐφ, με αντάλλαγμα την καταβολή εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων για τη στήριξη της οικονομίας των ΗΠΑ με την κάλυψη αμυντικών συμβολαίων ως ένδειξη ευγνωμοσύνης. Μερικές μόνο εβδομάδες μετά την επίσκεψη Τραμπ στο Ριάντ ο Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν πήρε την θέση του διαδόχου παρά τις αντίθετες φωνές εντός της οικογένειας. Όμως οι επιθετικές ενέργειες του μπιν Σαλμάν σίγησαν αυτές τις φωνές και με τον καιρό η οικογένεια απρόθυμα αποδέχθηκε αυτό το βήμα.

Παρά το δυνατό ξεκίνημα που έδειξε ο μπιν Σαλμάν ως υπουργός άμυνας με την κήρυξη του πολέμου κατά των Χούτι στην Υεμένη και την σκληρή στάση του όσον αφορά τη συριακή κρίση εναντίον της ιρανικής επιρροής στη χώρα, η αφέλεια καλύπτει όλα τα επόμενα βήματά του. Οι Χούτι, που ο μπιν Σαλμάν τους κήρυξε τον πόλεμο, μέχρι σήμερα μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου απειλούν τη σταθερότητα της Σαουδικής Αραβία με τους βαλλιστικούς πυραύλους τους και τις συνεχιζόμενες επιθέσεις τους στα νότια σύνορα του βασιλείου. Εκτός αυτού, μετέτρεψε τα σαουδικά στρατεύματα στην περιοχή σε προστάτη της επιρροής των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Η πολιτική του στράφηκε προς την κατεύθυνση της ικανοποίησης του επιχειρηματικού οράματος των ΗΑΕ στην Υεμένη. Στη Συρία, από την άλλη πλευρά, ο μπιν Σαλμάν διέκοψε ολοκληρωτικά την υποστήριξη της συριακής ένοπλης αντιπολίτευσης για να πλησιάσει περισσότερο τους Ρώσους. Υποστήριξε τις κουρδικές αυτονομιστικές πολιτοφυλακές στα ανατολικά της Συρίας για να κατευνάσει την Ουάσιγκτον και ξέχασε τελείως την ιρανική επιρροή στην περιοχή. Επίσης, η πολιτική του μπιν Σαλμάν στο Ιράκ ήταν τρομακτικά παράλογη. Υποστήριξε το ρεύμα του Μουκτάντα αλ-Σαντρ σε βάρος του εν ενεργεία Νούρι αλ-Μάλικι, γνωρίζοντας ότι ο αλ-Σαντρ είναι όργανο του Ιράν κατά τον ίδιο τρόπο που ήταν και ο πρώην πρωθυπουργός του Ιράκ. Η σύγχυση συνεχίζεται στις κινήσεις του Μπιν Σαλμάν τόσο την Αίγυπτο και το Λίβανο, ενώ η πολιορκία του κράτους του Κατάρ, κατά την προσωπική μου γνώμη είναι το πιο τρελό και θα είχε ακολουθηθεί από στρατιωτική εισβολή στη χώρα εάν δεν είχε υπάρξει αμερικανική και τουρκική παρέμβαση.

Η σταθερότητα της περιοχής της Μέσης Ανατολής είναι στενά συνδεδεμένη με τη σταθερότητα της Σαουδικής Αραβίας. Όμως, τα διαδοχικά βήματα και η πολιτική του μπιν Σαλμάν είναι σαφές ότι τον έσπρωξαν προς στο τέλος του δρόμου. Η δολοφονία του Σαουδάραβα συναδέλφου αρθρογράφου και δημοσιογράφου Τζαμάλ Χασσόγκτζι, μέσα στο προξενείο της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη, κατά την προσωπική μου γνώμη μπορεί να είναι η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Όσο και εάν ο Τραμπ υποστηρίζει τον μπιν Σαλμάν, αυτή η υποστήριξη δεν θα είναι αρκετή με την πάροδο του χρόνου. Οι πληροφορίες που προέρχονται από το εσωτερικό του Βασιλείου αναφέρουν σαφώς ότι οι φωνές που αντιτίθενται στο πραξικόπημα του μπιν Σαλμάν στον μπιν Ναΐφ άρχισαν να υψώνονται και πάλι. Αυτή η εσωτερική κατάσταση πίεσε τον βασιλιά για να πραγματοποιήσει συνάντηση με τους ανώτερους πρίγκηπες της οικογένειας για να ρίξουν νέες επιλογές στο τραπέζι. Γίνεται συζήτηση να τοποθετηθεί ο πρίγκιπας Χάλεντ μπιν Σαλμάν ως αναπληρωτής διάδοχος και να του εκχωρήσουν εξουσίες Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν ως μία από αυτές τις επιλογές. Το σίγουρο είναι ότι ο Μοχάμαντ μπιν Σαλμάν βρίσκεται σήμερα στα πρόθυρα της πτώσης. Είναι, επίσης, βέβαιο ότι η Ουάσιγκτον και η Δύση και το διεθνές σύστημα γενικά δεν θα επιτρέψουν την κατάρρευση του σαουδικού καθεστώτος πάση θυσία. Αυτοί που επέτρεψαν στον μπιν Σαλμάν να σπεύσει προς τον θρόνο είναι ικανοί να συγκρατήσει τα όνειρά ή να τα τελειώσουν. Σήμερα η απόφαση είναι στο Ριάντ, αλλά αύριο θα είναι στην Ουάσινγκτον.

Ο ΘΕΟΣ ΑΣ ΕΛΕΗΣΕΙ ΤΟΝ ΤΖΑΜΑΛ ΧΑΣΣΟΓΚΤΖΙ