Η Τουρκία ανάμεσα στον σύμμαχο και τον εταίρο


Al-Quds Al-Arabi – 28/03/2019, φύλλο 9497, σελ. 21

Οι τουρκικές δημοτικές εκλογές στο τέλος αυτού του μήνα μπορεί να σηματοδοτήσουν μια νέα στροφή που θα επηρεάσει το πολιτικό μέλλον της χώρας. Με αυτήν την προσδοκία η Άγκυρα ζει ημέρες έντασης εν αναμονή των αποτελεσμάτων των διαπραγματεύσεων με την Ουάσιγκτον που θα καθορίσουν το μέλλον της ανατολικής Συρίας και την παρουσία των κουρδικών πολιτοφυλακών στην περιοχή. Παράλληλα, οι διαπραγματεύσεις της Άγκυρας με την Μόσχα συνεχίζονται για να επιτευχθεί μια τελική λύση σε διάφορους φακέλους της συριακής σκηνής με πιο σημαντικό αυτό του τελευταίου προπυργίου της συριακής επανάστασης, του Ίντλιμπ και των περιχώρων του.

Είναι σημαντικό εδώ να τονίσουμε ότι ο αντίκτυπος από την έκβαση αυτών των συνομιλιών μεταξύ της Τουρκίας και άλλων διεθνών παικτών θα επηρεάσει σίγουρα τα εσωτερικά της, καθώς και τα αποτελέσματα των επόμενων προεδρικών και βουλευτικών εκλογών. Ως εκ τούτου, η ηγεσία του ΑΚΡ προσπαθεί να περιορίσει τη ζημιά, προστατεύοντας παράλληλα και κατά προτεραιότητα τα εθνικά  συμφέροντα. Παρά την διπλωματική ικανότητα και ευελιξία που επέδειξε τα τελευταία χρόνια στο να αποφεύγει τις συγκρούσεις και μια σειρά εμποδίων, η τρέχουσα κατάσταση είναι από τις πιο πολύπλοκες. Η Μόσχα και η Ουάσιγκτον πιέζουν σε δύο σημαντικά σημεία, που μπορεί να φέρουν την Άγκυρα μπροστά στην πρώτη της ήττα.

Η Τουρκία και ο Αμερικανός σύμμαχος

Στις αρχές αυτού του μήνα, ο κυριότερος σύμβουλος και γαμπρός του Προέδρου των ΗΠΑ Τζάρεντ  Κούσνερ επισκέφθηκε την Άγκυρα. Το επίκεντρο των συζητήσεων των δύο πλευρών ήταν η προσφορά των ΗΠΑ στην Άγκυρα σχετικά με έναν αριθμό φακέλων. Ο Κούσνερ διαβεβαίωσε απευθείας την τουρκική διοίκηση ότι η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη να βάλει τα συμφέροντα της Τουρκίας ως προτεραιότητα σε σχέση με το μέλλον της ανατολικής Συρίας. Η Τουρκία θα πάρει το πράσινο φως των ΗΠΑ για τη δημιουργία ασφαλούς ζώνης, αλλά με αντάλλαγμα κατ’αρχήν την απόσυρση της Άγκυρας από την αγορά των ρωσικών S-400 και, κατά δεύτερον τη συνεργασία με την Ουάσιγκτον για τον καθορισμό του μέλλοντος της συριακής ένοπλης αντιπολίτευσης στα δυτικά του Ευφράτη. Ως πρόσθετο κίνητρο, η Ουάσιγκτον θα διατηρήσει το σχέδιο της παράδοσης στην Τουρκία των αόρατων F-35, ενώ η τουρκική απόρριψη αυτής της προσφοράς θα σημαίνει το τέλος της συμφωνίας των F-35 και την στέρηση στην Άγκυρα οποιουδήποτε ρόλου στην ανατολική Συρία, ενώ θα υποστεί σοβαρές αμερικανικές οικονομικές και στρατιωτικές κυρώσεις που θα επηρεάσουν την τουρκική οικονομία η οποία με τη σειρά της θα επηρεάσει τη δημοτικότητα της διοίκησης του Ερντογάν στο εσωτερικό. Σύμφωνα με καλά πληροφορημένη πηγή, η Άγκυρα δεν έδωσε τελική απάντηση σε αυτήν την πρόταση. Όμως, οι ομιλίες του Τούρκου Προέδρου που ακολούθησαν τη συνάντηση επιβεβαιώνουν ότι η Τουρκία δεν θα αποχωρήσει από τη συμφωνία των ρωσικών S-400 με οποιοδήποτε κόστος, κάτι που είναι δεδομένο ότι θα την φέρει αντιμέτωπη με αμερικανική κλιμάκωση. Γιατί λοιπόν ο Ερντογάν να θυσιάσει τόσα χαρτιά στο εσωτερικό και περιφερειακά για μερικές συστοιχίες S-400 όταν μπορούν να αντισταθμιστούν από το σύστημα Patriot;

Μακριά από την τουρκική διπλωματική απάντηση που σχετίζεται με την “ηθική” της πολιτικής, όλοι γνωρίζουν ότι η ηθική και η πολιτική σπανίως συναντώνται στο ίδιο τραπέζι. Η τουρκική εμμονή με τους ρωσικούς S-400 συνδέεται με τα γεγονότα της 16ης Ιουλίου 2016 κατά την αποτυχημένη απόπειρα του τουρκικού πραξικοπήματος. Ο Ερντογάν και το προεδρικό αεροσκάφος δεν ήταν ασφαλείς εκείνη τη νύχτα που τα τουρκικά μαχητικά που συμμετείχαν στο πραξικόπημα βομβάρδιζαν το τουρκικό Γενικό Επιτελείο και μια σειρά στρατιωτικών κτιρίων ασφαλείας στην τουρκική πρωτεύουσα Άγκυρα. Αυτές οι στιγμές έντασης έσπρωξαν τον Ερντογάν και τους συνεργάτες του να συνδέσουν τα γεγονότα που προηγήθηκαν αυτού του εγχειρήματος. Το Βερολίνο και η Ουάσιγκτον είχαν αποσύρει τις αντιαεροπορικές συστοιχίες Patriot από το τουρκικό έδαφος λίγους μήνες πριν χωρίς λογική εξήγηση, ενώ η Γαλλία έκλεισε χωρίς διευκρινίσεις την διπλωματική αποστολή της στην Τουρκία η οποία περιλάμβανε το προξενείο της στην Κωνσταντινούπολη και την πρεσβεία της στην Άγκυρα λίγες μόνο ημέρες πριν την απόπειρα πραξικοπήματος. Εκείνη τη στιγμή, η τουρκική ηγεσία έλαβε μια αμετάκλητη απόφαση: η Τουρκία θα αποκτήσει ένα αντιαεροπορικό σύστημα όσο το δυνατόν συντομότερα με προτεραιότητα την πρόσβαση στην τεχνολογία κατασκευής του ανεξάρτητα από το κόστος. Οι πύλες της Μόσχας ήταν οι πρώτες που χτύπησε ο Ερντογάν.

Η Τουρκία και ο Ρώσος εταίρος

Μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος, η Άγκυρα και η Μόσχα εισήλθαν σε μια περίοδο μέλιτος, κατά την οποία αυξήθηκε το επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών οικονομικά και πολιτικά. Δεδομένου ότι το συριακό αρχείο ήταν ο ακρογωνιαίος λίθος αυτής της συνεργασίας και των καρπών της, οι ανταλλαγές θυσιών και σημείων μεταξύ των πλευρών ήταν το κλειδί της συριακής σκηνής εν γένει και ειδικότερα της συριακής αντιπολίτευσης. Ωστόσο, τα πράγματα έχουν φθάσει πρόσφατα σε ένα νέο σημείο που μπορεί να διαταράξει αυτές τις σχέσεις. Η είσοδος της Τουρκίας στην ανατολική Συρία κατά τη ρωσική άποψη θα πρέπει να περιοριστεί στο πλαίσιο της συμφωνίας των Αδάνων του 1998, με άμεση συνεργασία μεταξύ της Άγκυρας και του καθεστώτος Άσαντ. Αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό αυτή τη στιγμή από την τουρκική διοίκηση. Επιπλέον, η Μόσχα βλέπει την τελευταία ζώνη αποκλιμάκωσης του Ίντλιμπ ως εμπόδιο στην επιχείρηση ανασυγκρότησης της Συρίας. Οπότε η Τουρκία είτε πρέπει να το εγκαταλείψει ή να αφήσει ανοιχτό το δρόμο για τον Άσαντ και τους συμμάχους του να το τελειώσουν. Και στις δύο περιπτώσεις, η Άγκυρα δεν είναι διατεθειμένη να αντέξει ένα νέο προσφυγικό κύμα που θα μπορούσε να υπονομεύσει τις πιθανότητες του ΑΚΡ στις επικείμενες κοινοβουλευτικές και προεδρικές εκλογές. Αυτή η δυσπιστία και η αποφυγή εκ μέρους της Άγκυρας να ικανοποιήσει τα ρωσικά συμφέροντα αποτέλεσαν τον βασικό λόγο για την αναβολή της επίσκεψης Λαβρόφ στην Τουρκία δύο φορές από την αρχή του τρέχοντος μηνός.

Είναι σαφές ότι το σκηνικό είναι πολύ περίπλοκο για τον Ερντογάν και την κυβέρνησή του. Δεν είναι βέβαιοι για την δημοτικότητα τους στο εσωτερικό της Τουρκίας, ούτε και για τους δυτικούς συμμάχους τους ή τους Ρώσους εταίρους τους. Ωστόσο, η προσωπική μου άποψη είναι ότι ο Ερντογάν θα προχωρήσει τη συμφωνία των S-400 και ότι η συμμετοχή ή όχι ευρωπαϊκών δυνάμεων στο πλευρό της Ουάσιγκτον στην ανατολική Συρία θα καθορίσει το επίπεδο της τουρκικής παρουσίας εκεί. Παρά τις συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις μεταξύ των υπουργείων Άμυνας της Ρωσίας και της Τουρκίας για τον φάκελο του Ίντλιμπ, η Άγκυρα έχει ήδη λάβει την τελική ρωσική απόφαση: η στρατιωτική επιχείρηση του Άσαντ και των συμμάχων του είναι αναπόφευκτη και η ημερομηνία δεν θα καθυστερήσει πολύ μετά το τέλος των τουρκικών δημοτικών εκλογών.

Η προηγούμενη στρατηγική της Άγκυρας για ικανοποίηση όλων δεν είναι πλέον δυνατή στο επόμενο στάδιο. Τα τουρκικά πλοία πρέπει να επιλέξουν το λιμάνι τους.