Η σύγκρουση συμφερόντων για τη λιβυκή πίτα


Al-Quds Al-Arabi 22/04/2019, φύλλο 9522, σελ. 21

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η οικονομία της Λιβύης πριν από το κύμα της Αραβικής Άνοιξης ήταν μία από τις ισχυρότερες οικονομίες στη Βόρεια Αφρική. Το υψηλής ποιότητας φυσικό της αέριο αποτελούσε οικονομική ασφάλεια για την κοινωνία της, στοιχείο που όμως δεν δίνει την πλήρη εικόνα εκείνης της περιόδου. Δεν μπορούμε να περιορίσουμε την ζωή του λιβυκού λαού στο πλαίσιο της οικονομίας μόνο. Η πολιτική ζωή δεν υφίστατο. Ο απόλυτος ηγέτης ήταν ο Καντάφι και ο διάδοχός του θα επιλεγόταν από τον ίδιο. Το Σύνταγμα της χώρας θα σχεδιαζόταν με βάση τις επιθυμίες του Καντάφι και η κήρυξη και λήξη πολέμου θα γινόταν ανάλογα με την διάθεσή του. Τα ανθρώπινα δικαιώματα και η ελευθερία έκφρασης ήταν ανύπαρκτα ενώ οι φυλακές δεν προορίζονταν για τους εγκληματίες αλλά ο Καντάφι τις μετέτρεψε σε χώρους υποχρεωτικής στέγασης για όποιον αντιτίθετο στην πολιτική του.

Ο ναρκισσισμός του Καντάφι

Μέσα σε αυτήν την αρνητική εσωτερική ατμόσφαιρα, ο ναρκισσισμός του Καντάφι δεν σταμάτησε εκεί. Οι περιφερειακές και διεθνείς σχέσεις της Λιβύης υπό την διακυβέρνησή του του χαρακτηρίστηκαν από την έλλειψη πειθαρχίας και την απουσία σχεδιασμού και στρατηγικής. Κατά περιόδους, συγκρούστηκε με την Ουάσινγκτον για κάποιο πυρηνικό πρότζεκτ ή μια παιδιάστικη ομιλία. Άλλες φορές προσέφερε δωρεάν τις υπηρεσίες του στη CIA ανοίγοντας τις φυλακές του και διαθέτοντας τους ανακριτές του ως υπαλλήλους της για την απόκτηση πληροφοριών μέσω βασανιστηρίων αφού μπορούσαν να λερώσουν τα χέρια τους σε αντίθεση με τους Αμερικανούς.

Όσον αφορά στις σχέσεις του με άλλες αραβικές χώρες, δεν ήταν πάντα ομαλές. Άλλοτε συγκρουόταν με την Σαουδική Αραβία, άλλοτε απήγαγε μια σημαντική προσωπικότητα του Λιβάνου ερχόμενος σε σύγκρουση με την κυβέρνηση της χώρας και άλλοτε συγκρουόταν χωρίς λόγο με την κυβέρνηση της Αλγερίας.

Στην Ευρώπη, το φυσικό αέριο της Λιβύης και τα χρήματα του ίδιου του Καντάφι στις τράπεζες της γηραιάς ηπείρου ήταν ένα επαρκές τίμημα για να σιωπήσουν τα στόματα και ο “ελεύθερος” τύπος. Με την έναρξη της αραβικής άνοιξης στην αρχή της δεκαετίας, ο λαός της Λιβύης ήταν από τους πρώτους που ξεσηκώθηκαν εναντίον του τυράννου στην Τρίπολη, τη Βεγγάζη και τις περισσότερες πόλεις της Λιβύης, απαιτώντας την χαμένη του ελευθερία και την ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος. Και τότε ξεκίνησε ο αγώνας των ξένων δυνάμεων για το πολύτιμο θήραμα στο έδαφος της Λιβύης.

Η πτώση της οικογενειοκρατίας

Στα τέλη Οκτωβρίου του 2011, οι Λίβυοι αντάρτες ανακοίνωσαν την πτώση του οικογενειακού συστήματος Καντάφι και την είσοδο της χώρας σε ένα νέο πολιτικό σκηνικό. Όμως, παρά τις επίπονες προσπάθειες του Εθνικού Μεταβατικού Συμβουλίου της Λιβύης που σχηματίστηκε μετά την επανάσταση, τα ξένα συμφέροντα εμπόδισαν την επιτυχία του εγχειρήματος για τη σταθεροποίηση της χώρας. Χωρίς καμμία προειδοποίηση ένα αμερικανικό ιδιωτικό αεροσκάφος προσγειώθηκε στην Βεγγάζη προερχόμενο από την Ουάσινγκτον, μεταφέροντας τον στρατηγό Χαλίφα Χάφταρ που αργότερα θα τον μάθουμε ως τον διοικητή του Εθνικού Στρατού της Λιβύης. Ο Χάφταρ, με σαφή έξωθεν υποστήριξη, κατάφερε να στρατολογήσει χιλιάδες Λίβυους νέους, που ήταν πρώην στρατιώτες του Καντάφι ή ωθούνταν από την οικονομική ανάγκη, για να σχηματίσουν μια πολιτοφυλακή που έφερε την χώρα σε εσωτερική σύγκρουση. Εμφανίστηκε ως μια εμφύλια σύγκρουση, όμως η πραγματικότητα είναι ότι πρόκειται για μια σύγκρουση εξωτερικών συμφερόντων μέσω μιας πολιτοφυλακής που έχει διαπράξει εγκλήματα πολέμου και προστατεύεται από χώρες που ισχυρίζονται ότι σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα τελευταία επτά χρόνια, ο Χάφταρ προσπάθησε δύο φορές να ανατρέψει την διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης, αλλά αυτές οι προσπάθειες απέτυχαν. Στις 4 Απριλίου ο Χάφταρ ανακοίνωσε την έναρξη μιας νέας απόπειρας πραξικοπήματος για τον έλεγχο της Τρίπολης κατά τρόπο που υποδηλώνει ότι οι υποστηρικτές του και η Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας έχουν φτάσει σε αδιέξοδο και η χώρα δεν γίνεται να διαιρεθεί.

Αιματηρά γεγονότα

Μετά τα αιματηρά γεγονότα γύρω από την Τρίπολη και τη Μισράτα, η κατάσταση πήρε περιφερειακές και διεθνείς διαστάσεις τις οποίες αποφεύγουν να αναφέρουν τα περισσότερα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Η μάχη γύρω από το αεροδρόμιο της Τρίπολης τροφοδοτείται από τους Λίβυους αλλά οι πραγματικοί παίκτες βρίσκονται εκτός των συνόρων της Λιβύης. Μπορώ να πω απολύτως ξεκάθαρα ότι τόσο η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Αίγυπτος είναι άμεσοι υποστηρικτές της πολιτοφυλακής του Χάφταρ. Αυτό επιβεβαιώνεται από την επίσκεψή του στο Ριάντ, λίγες μόνο ημέρες πριν από την έναρξη της τελευταίας μάχης. Επιπλέον, διεθνώς υποστηρίζεται από την Γαλλία και την Ρωσία ανοιχτά και άμεσα, στρατιωτικά και υλικοτεχνικά. Οι τέσσερεις ρωσικές βάσεις που βρίσκονται γύρω από την πόλη της Βεγγάζης στα ανατολικά της Λιβύης είναι σαφείς αποδείξεις αυτής της στήριξης, καθώς και η διεθνής κάλυψη που παρέχεται και από τις δύο χώρες στον Χάφταρ μέσω του πρόσφατου βέτο της Μόσχας στο Συμβούλιο Ασφαλείας και μέσω της γαλλικής χειραγώγησης της σύνταξης των δηλώσεων των Ηνωμένων Εθνών.

Από την άλλη πλευρά, οι θέσεις της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Τρίπολης, παρά το γεγονός ότι είναι η νόμιμη κυβέρνηση που αναγνωρίζεται διεθνώς, υποστηρίζονται από λίγες πλευρές, με επικεφαλής την Τουρκία και την Ιταλία. Με μια γρήγορη ματιά σε αυτή τη σύνθετη δομή των συμμαχιών μπορούμε να δούμε τις τεράστιες αντιφάσεις που επιβεβαιώνουν αναμφισβήτητα ότι η πολιτική δεν βλέπει εχθρούς ή φίλους, αλλά η γλώσσα των συμφερόντων είναι η μόνη πυξίδα σε οποιαδήποτε διεθνή κίνηση. Η Άγκυρα, ο στρατηγικός εταίρος της Μόσχας στον φάκελο της Συρίας, βρίσκεται σε αντίθεση μαζί της στον φάκελο της Λιβύης και, ενώ το Παρίσι εργάζεται έντονα ενάντια στα συμφέροντα της Μόσχας στο ουκρανικό αρχείο, οι δύο χώρες μοιράζονται την ίδια γραμμή στο αρχείο της Λιβύης.

Ξαφνική κίνηση

Τα αποτελέσματα της μάχης στην Τρίπολη και στις άλλες πόλεις που ελέγχει η Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας σχεδόν δύο εβδομάδες μετά την έναρξή της μπορούν να οδηγήσουν σε συμπεράσματα για το πριν και το μετά. Ο ξαφνικός χρόνος αυτής της στρατιωτικής κίνησης επιβεβαιώνει ότι ο Χάφταρ έλαβε σαφώς πράσινο φως από τους δυτικούς υποστηρικτές του και τους Άραβες. Αυτή η στάση βασίστηκε στις πληροφορίες που παρείχε ο ίδιος ο Χάφταρ ότι τα στρατεύματά του είναι ικανά να λήξουν την μάχη σε λίγες μόνο ημέρες. Tα αποτελέσματα μετά την πρώτη εβδομάδα και η απρόσμενη επίσκεψη του Χάφταρ στην Μόσχα επιβεβαιώνουν ότι η κατάσταση στο έδαφος δεν είναι ικανοποιητική. Και ενώ πήρε αρκετές ημέρες μετά την έναρξη των εχθροπραξιών στην Ουάσιγκτον να κάνει την πρώτη ανακοίνωση, επιβεβαιώνεται ότι σιωπηρώς συμφωνεί με αυτήν την κίνηση. Όμως τα αρχικά αποτελέσματα στο πεδίο την ώθησαν να αποφύγει να πάρει ανοικτά θέση.

Στο έδαφος, σύμφωνα με τοπικές πηγές, η απλή πρόοδος που επιτεύχθηκε από τις πολιτοφυλακές του Χάφταρ κατά τις πρώτες πέντε ημέρες χάθηκε καθώς οι μάχες εισήλθαν στη δεύτερη εβδομάδα. Ο αερολιμένας της Τρίπολης που ελέγχεται από την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας, τον οποίο προσπάθησαν να ελέγξουν οι δυνάμεις του Χάφταρ λόγω της στρατηγικής του σημασίας, κατάφερε να αντέξει και μάλιστα κατάφερε να ενισχυθεί τις τελευταίες ημέρες. Οι εσωτερικές συμμαχίες της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της επέτρεψαν να συγκεντρώσει πολλούς μαχητές, καθιστώντας πολύ δύσκολη την επιχείρηση του Χάφταρ στο πλαίσιο της τρέχουσας επίγειας και αεροπορικής στρατιωτικής εξίσωσης.

Λόγω της απουσίας ή της αδιαφάνειας του πραγματικού ρόλου των Ηνωμένων Εθνών και του ανώτατου μεσολαβητή στον φάκελο της Λιβύης, μπορούμε να πούμε ότι οι σφαίρες και οι ρουκέτες είναι εκείνες που οδηγούν την τρέχουσα λιβυκή σκηνή. Αυτό που είναι βέβαιο σύμφωνα με τα νούμερα και τον χάρτη είναι ότι ο χρόνος που έχει δοθεί στον Χάφταρ και τις πολιτοφυλακές του εξαντλείται και η “μάχη του δαγκώματος των δακτύλων” (κατά την αραβική έκφραση) θα είναι η γλώσσα των ερχόμενων ημερών. Δηλαδή, η πλευρά που θα φανεί αδύναμη στην αρχή, θα είναι η ασθενέστερη όταν θα βρεθεί στο τραπέζι των επόμενων πολιτικών διαπραγματεύσεων.