Η νέα Τουρκία: πώς μεταμορφώθηκε μετά την 16η Ιουλίου 2016


Pulsul Geostrategic – Jul. 10, 2020

Tην 16η Ιουλίου 2016 δεν ήταν η πρώτη φορά που τα τουρκικά τανκς περικύκλωσαν μια γέφυρα του Βοσπόρου μεταξύ της ευρωπαϊκής και της ασιατικής πλευράς της Κωνσταντινούπολης. Τα στρατιωτικά πραξικοπήματα στην Τουρκία είναι συνηθισμένα για τον Τούρκο πολίτη. Όμως αυτή ήταν η πρώτη φορά που ο τουρκικός λαός αποφάσισε να διαδραματίσει ρόλο στον προσδιορισμό της τύχης αυτού του πραξικοπήματος. Μην ακούτε αυτούς που επιδιώκουν να πιστώσουν την αποτυχία αυτού του κινήματος σε άλλους πλην του τουρκικού λαού, τους άνδρες και τις γυναίκες που βγήκαν στους δρόμους και τις πλατείες, διατρανώνοντας την απόφασή τους να υποστηρίξουν τη νομιμότητα στη χώρα απέναντι στις φιλοδοξίες μιας ομάδας αξιωματικών και στρατιωτών που ανήκουν στο λεγόμενο βαθύ κράτος. Αυτό το γεγονός, που βρέθηκε στην κορυφή του ενδιαφέροντος των διεθνών ΜΜΕ, αξίζει να χαρακτηρισθεί ως μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες του σύγχρονου τουρκικού κράτους, γιατί η Τουρκία πριν δεν είναι ίδια με την Τουρκία μετά από αυτό.

Κατά τη διάρκεια των αιώνων, η εσωτερική σταθερότητα σηματοδοτούσε την απαρχή της ανόδου των αυτοκρατοριών και της ισχύος των κρατών. Πέρα από την σε βάθος διερεύνηση των γεγονότων εκείνης της νύχτας, το πιο σημαντικό είναι το αποτέλεσμα της ιδανικής διαχείρισης του γεγονότος από την τουρκική κυβέρνηση και το κυβερνών κόμμα AKP, που έκανε την Τουρκία να την ακούν όλοι όταν μιλάει.

Το τουρκικό κράτος έχει περάσει από διάφορα στάδια έως ότου φτάσει στη σημερινή πραγματικότητά του της περιφερειακής και διεθνούς επιρροής. Αυτή η αλλαγή ξεκίνησε με μια εσωτερική εκκαθάριση και την εκστρατεία συλλήψεων τουρκικών προσωπικοτήτων με μεγάλη βαρύτητα στο λεγόμενο βαθύ κράτος, που αποτελούσαν το μακρύ χέρι της οργάνωσης του Fethullah Gülen. Η επιχείρηση εκκαθάρισης μέσω των μυστικών υπηρεσιών, τον πιο αξιόπιστο βραχίονα της τουρκικής κυβέρνησης, κατέστησε την Τουρκία σταθερή εσωτερικά, στρατιωτικά και σε επίπεδο ασφάλειας. Αυτό αντανακλάστηκε στις πολιτικές της τουρκικής κυβέρνησης περιφερειακά και διεθνώς. Διαβάζοντας την τουρκική πολιτική σκηνή μετά το καυτό καλοκαίρι του 2016 και την αλλαγή που επέφερε, θα επικεντρωθώ σε τρία αρχεία. Το πρώτο είναι το συριακό αρχείο και ο νέος τουρκικός ρόλος σε αυτό, το δεύτερο είναι το λιβυκό αρχείο, το πιο βαρυσήμαντο βήμα για τη σύγχρονη Τουρκία εκτός των συνόρων της και το τρίτο είναι το αρχείο των τουρκικών σχέσεων με την Ευρώπη και την Αμερική και πως αυτές επηρεάζονται μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα.

Συρία

Το αρχείο της Συρίας είναι το πιο σημαντικό ζήτημα της περιοχής και το πιο περίπλοκο όσον αφορά τους πολλαπλούς παίκτες εμφανείς και αφανείς. Η Τουρκία είχε ρόλο σε αυτή τη σκηνή από την πρώτη μέρα, όταν επέλεξε να σταθεί με τον συριακό λαό ενάντια στο καθεστώς Άσαντ και τις αιματηρές πολιτοφυλακές του. Αυτός ο τουρκικός ρόλος βρισκόταν πάντα κάτω από το άγρυπνο βλέμμα αφενός των Αμερικανών και αφετέρου των Ευρωπαίων. Επιπλέον, οι εξωτερικές πιέσεις εμπόδισαν την Τουρκία να αναλάβει στρατιωτική δράση για τη δημιουργία μιας ασφαλούς περιοχής για την προστασία των αμάχων στη βόρεια Συρία. Αυτό επιβεβαιώθηκε από τον Γερμανό υπουργό Εξωτερικών Sigmar Gabriel, ο οποίος παραδέχθηκε δημοσίως ότι η Γερμανία και η Ευρώπη απέρριψαν αυτό το τουρκικό αίτημα, κάτι που ο ίδιος θεώρησε λάθος. Όμως ο δυτικός αποκλεισμός της Τουρκίας στο αρχείο της Συρίας δεν σταμάτησε εκεί. Επεκτάθηκε στη δημιουργία κέντρου επιχειρήσεων στο έδαφός της, ελεγχόμενου από την Ουάσινγκτον, για να παρακολουθεί την τουρκική υποστήριξη της συριακής ένοπλης αντιπολίτευσης. Εν τω μεταξύ, η ίδια η Αμερική υποστήριζε και διαχειριζόταν κουρδικές τρομοκρατικές οργανώσεις στην βορειοανατολική Συρία με το πρόσχημα της καταπολέμησης του ISIS. Αυτή η κατάσταση έχει αλλάξει σημαντικά μετά το καλοκαίρι του 2016.

Η νέα Τουρκία δεν χρειάζεται πλέον αμερικανικό ή ευρωπαϊκό πράσινο φως για να προστατεύσει τα σύνορά της και την εθνική της ασφάλεια, κάτι που επιβεβαιώθηκε από τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετά την ανακοίνωση της έναρξης της επιχείρησης “Ασπίδα του Ευφράτη” εναντίον του ISIS στην βόρεια ύπαιθρο του Χαλεπίου. Αυτήν την στρατιωτική επιχείρηση ακολούθησε μια δεύτερη επιχείρηση με το όνομα “Κλάδος Ελαίας” εναντίον των πολιτοφυλακών του ΡYD, τον συριακό στρατιωτικό βραχίονα του ΡΚΚ και, πρόσφατα η τρίτη επιχείρηση “Πηγή Ειρήνης” στη βορειοανατολική Συρία. Αυτές οι τουρκικές στρατιωτικές κινήσεις έγιναν παράλληλα με άλλες πολιτικές σε μια σειρά διασκέψεων της Αστάνα, μέσω των οποίων η Τουρκία επιβεβαίωσε τον ισχυρό της ρόλο στη συριακή σκηνή και ότι δεν μπορεί να την προσπεράσει οποιοσδήποτε διεθνής παίκτης, είτε η Αμερική, είτε η Ρωσία. Τελικά, μια ισχυρή Τουρκία μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα είναι η μόνη ομπρέλα για τη συριακή ένοπλη αντιπολίτευση, η οποία πουλήθηκε από τους Άραβες στη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και άλλους αλλά και τους Ευρωπαίους. Το πλέον σίγουρο στο τρέχον και το επόμενο στάδιο είναι ότι η Τουρκία είναι η μοναδική ελπίδα για την συριακή αντιπολίτευση, την επανάσταση και την ελευθερία.

Η νέα εξίσωση στις διεθνείς σχέσεις της Τουρκίας

Με την σταθεροποίηση της τουρκικής κυβέρνησης, η Άγκυρα άρχισε να ξαναδιαβάζει το δίκτυο διεθνών σχέσεών της από άλλο πρίσμα, βασιζόμενη στην αυτοπεποίθηση και την έλλειψη εμπιστοσύνης για τις άλλες πλευρές. Σε αυτή τη βάση η τουρκική κυβέρνηση ξεκίνησε με μια σειρά από διεθνείς κινήσεις πρώτα με τη Ρωσία. Έτσι, η Άγκυρα άνοιξε μια νέα σελίδα στις σχέσεις της με τη Μόσχα. Οι δύο κυβερνήσεις προχώρησαν σε ένα νέο επίπεδο συνεργασίας και επικοινωνίας σε διάφορα ζητήματα, όπως η Συρία, η Ουκρανία, η αμυντική βιομηχανία, με πιο σημαντική από όλες τη συμφωνία για την προμήθεια των S400, υπό το πρίσμα της ανταλλαγής συμφερόντων. Η τελευταία αυτή κίνηση πραγματοποιήθηκε παρά τις απειλές και τις προειδοποιήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης της οποίας τότε ηγείτο ο Ομπάμα. Όμως, η νέα Τουρκία τοποθέτησε τα συμφέροντά της πάνω από τα συμφέροντα των άλλων. Αυτή η πειθαρχία και η αυτοπεποίθηση ανάγκασαν την επόμενη αμερικανική κυβέρνηση, με επικεφαλής τον Τραμπ, να αναδιατυπώσει τις σχέσεις της με την Άγκυρα με τρόπο που θα έκανε τις πολιτικές της Ουάσιγκτον στη βόρεια Μέση Ανατολή να οικοδομηθούν με σεβασμό στην τουρκική ασφάλεια και ειρήνη. Αυτό μεταφράστηκε στο πεδίο με την απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων για την διεξαγωγή της επιχείρησης “Πηγή Ειρήνης” στη βορειοανατολική Συρία. Όσον αφορά στην Ευρώπη, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κινούνται μεταξύ του φόβου για τη νέα Τουρκία και των χτυπημάτων των ΜΜΕ εναντίον της, αλλά όλοι στο τέλος άρχισαν να προσαρμόζουν τις πολιτικές τους σε σχέση με την Τουρκία από μια χώρα που προσπαθεί να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια χώρα που βλέπει την ανεξαρτησία της πιο σημαντική από την συμμετοχή σε μια διαιρεμένη και κουρασμένη Ένωση, μια χώρα που δεν κοιτάζει μόνο δυτικά αλλά και ανατολικά, βόρεια και νότια. Αυτή η αλλαγή στη διεθνή πολιτική της Τουρκίας έφτασε σε ωριμότητα που γίνεται αντιληπτή από τον ρόλο της στο αρχείο της Λιβύης.

Λιβύη

Η Άγκυρα τήρησε σαφή πολιτική στάση στην κρίση της Λιβύης πριν από το αποτυχημένο πραξικόπημα, επιβεβαιώνοντας την υποστήριξή της στη νόμιμη κυβέρνηση της Τρίπολης. Αυτή η στάση δεν θα μπορούσε τότε να είναι πέρα από διπλωματική ή πολιτική. Μετά το πραξικόπημα, με το ισχυροποιημένο διεθνές και περιφερειακό βάρος της, ωρίμασε αρκετά για να μεταφράσει αυτή την αλλαγή στην πράξη, μέσω της ανακοίνωσης της υπογραφής μνημονίου συνεργασίας στην ασφάλεια και την άμυνα με την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας στα τέλη του 2019. Αυτό το έγγραφο ήταν το πράσινο φως για την Τουρκία να επέμβει στρατιωτικά στη Λιβύη και να ανατρέψει τις ισορροπίες ισχύος στο έδαφος με τα drones, τις ειδικές δυνάμεις και την αεροπορική της ισχύ, ικανή να αντιμετωπίσει τις πολιτοφυλακές του Χάφταρ που υποστηρίζονται από Ρώσους μισθοφόρους της Wagner, τις λιβυκές πολιτοφυλακές που εκπαιδεύουν οι Γάλλοι και οπλίζουν οι Εμιράτι και μερικές σουδανικές πολιτοφυλακές και μισθοφόρους του καθεστώτος του Άσαντ. Μετά από μερικούς μήνες τουρκικής παρέμβασης, από εκεί που η κυβέρνηση της Τρίπολης υπερασπιζόταν με δυσκολία την πρωτεύουσά της, τώρα βρίσκεται στο κατώφλι της Σύρτης και κοιτάζει προς την Βεγγάζη, την πόλη της επανάστασης.

Το χτύπημα που δεν σε σκοτώνει σε κάνει πιο δυνατό. Αυτό αποτυπώνει τον μετασχηματισμό της Τουρκίας από την προ της 16ης Ιουλίου 2016 φάση και μετά από αυτήν. Σήμερα, η Τουρκία βρίσκεται στην Σομαλία για να εκπαιδεύσει το στρατό της και την ασφάλειά της στην αντιμετώπιση εξτρεμιστικών ομάδων. Βρίσκεται στο Κατάρ για να υποστηρίξει τον στρατηγικό της σύμμαχο. Βρίσκεται στο βόρειο Ιράκ όπου χτυπά τους τρομοκράτες μέσα στο ίδιο τους το σπίτι. Σήμερα, η Τουρκία είναι οικονομικά σταθερή, τουριστικά ασφαλής, ιατρικά εξελιγμένη και διοικητικά καθαρή. Αυτό το σκηνικό δεν αρέσει σε πολλούς διεθνείς παίκτες, οι οποίοι όμως θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η Τουρκία σήμερα είναι η Τουρκία του τουρκικού λαού που θα την προστατεύσει και αύριο όπως έκανε και χθες.