Επιλογές ειρήνης και πολέμου στον Κόλπο


Al-Quds Al-Arabi15/05/2019, φύλλο 9545, σελ. 21

Το σημερινό καθεστώς του Ιράν εξαρτάται από μία κεντρική ηγεσία με επικεφαλής τον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, τον θρησκευτικό ηγέτη που έχει τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο σε οποιαδήποτε πολιτική, στρατιωτική ή οικονομική απόφαση λαμβάνεται από το καθεστώς. Ο Χαμενεΐ περιστοιχίζεται από δύο πτέρυγες που μοιράζονται τους ρόλους στο πλαίσιο των απόψεων και των επιλογών του. Την πολιτική πτέρυγα ηγούντος του υπουργού εξωτερικών Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ και την στρατιωτική, υπό τον ηγέτη των Φρουρών της Ιρανικής Επανάστασης και διοικητή της Δύναμης Quds, Κάσσεμ Σολεϊμάνι. Mε βάση τις κινήσεις των δύο αυτών προσώπων μπορούμε να διαβάσουμε συνολικά τον προσανατολισμό του καθεστώτος.

Με την ανακοίνωση από τον υπουργό Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Μάϊκ Πομπέο του νέου πακέτου οικονομικών κυρώσεων στο ιρανικό καθεστώς, το οποίο ακυρώνει την εξαίρεση των οκτώ χωρών να συνεχίσουν να εισάγουν ιρανικό πετρέλαιο, η πρώτη αντίδραση του Χαμενεΐ ήταν να στείλει τον Ζαρίφ στη Νέα Υόρκη. Ο Ζαρίφ απευθύνθηκε με ηρεμία στους ανθρώπους και την κυβέρνηση των ΗΠΑ επιβεβαιώνοντας την απροθυμία της Τεχεράνης για κλιμάκωση και ότι είναι έτοιμοι να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για την επίλυση των διαφορών τους. Παρά τον διπλωματικό τόνο, ο Ζαρίφ επέστρεψε στο Ιράν με άδεια χέρια.

Σε μια άλλη ευκαιρία, ο Ζαρίφ πήγε να συναντηθεί με τον Λαβρόφ, προσπαθώντας να αποκομίσει κάποια διεθνή υποστήριξη που θα προσδώσει στο ιρανικό καθεστώς αυτοπεποίθηση. Όμως τα πράγματα δεν έφθασαν στο επιθυμητό επίπεδο. Η Μόσχα, που απολαμβάνει τα αποτελέσματα των εκλογών της Ουκρανίας και που στην γλώσσα των αριθμών κερδίζει από την απουσία του ιρανικού πετρελαίου από την διεθνή αγορά, όντας επίσης βυθισμένη στις διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ σχετικά με το αρχείο της Συρίας, δεν έδωσε σημασία στην Τεχεράνη και την κρίσιμη κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Το ισχυρότερο, μάλιστα, χτύπημα για τον Ζαρίφ και την πολιτική πτέρυγα που εκπροσωπεί στο Ιράν προήλθε από την Ευρώπη, καθώς οι επαφές του με το Παρίσι ήταν αυστηρά μηδενικές.

Αν σταθούμε στο χάρτη της περιοχής γενικά, η μαζική στρατιωτική επιρροή της Ουάσιγκτον τόσο στον Κόλπο και στην βόρεια Μέση Ανατολή δεν καθιστά την παρουσία της δύναμης αυτής παρά ένα δίκοπο μαχαίρι. Με αυτή την ανάπτυξη, ο έλεγχος των απωλειών γίνεται πιο σύνθετος. Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη δεν επηρεάζει λιγότερο τις πολιτοφυλακές στο Ιράκ, την Συρία, τον Λίβανο, την Υεμένη και την Γάζα, επιπροσθέτως της στρατηγικής επιρροής στο Αφγανιστάν. Σύμφωνα με διαρροή στην Wall Street Journal, οι Ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτήν την επιρροή για να καθοδηγήσον εστιασμένες στρατιωτικές επιθέσεις και το Ιράκ ήταν στην κορυφή της λίστας. Αυτές οι διαρροές ήταν ο λόγος της ακύρωσης της προγραμματισμένης επίσκεψης Πομπέο στο Βερολίνο και της επείγουσας μετάβασής του στην Βαγδάτη πριν λίγες ημέρες. Η επίσκεψη, η οποία διήρκεσε τρεις ώρες, περιλάμβανε μήνυμα προειδοποίησης και ηρεμίας. Η προειδοποίηση ήταν ότι το ιρακινό έδαφος θα μετατραπεί σε αρένα μαχών με την μία πλευρά να είναι οι ιρακινές πολιτοφυλακές, που είναι το όργανο του Ιράν στο Ιράκ και το μήνυμα με ήρεμη διάθεση εκ μέρους της Ουάσιγκτον στην Τεχεράνη ότι η στρατιωτική δεν είναι η προτιμώμενη επιλογή για την αμερικανική κυβέρνηση σήμερα.

Από την άποψη των αριθμών και της στρατιωτικοποίησης, κάθε πόλεμος μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης δεν θα ήταν προς το συμφέρον των μερών καθ ‘οιονδήποτε τρόπο. Η Τεχεράνη, που είναι περήφανη για τους βαλλιστικούς πυραύλους της και τις πολιτοφυλακές της στην περιοχή, δεν θα αντέξει την τεχνολογία και τη δύναμη κρούσης του Πενταγώνου. Όμως, αυτή η εξίσωση δεν είναι πλήρης. Η μετατροπή της Μέσης Ανατολής, μιας από τις πιο σημαντικές περιοχές του κόσμου όσον αφορά στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο, σε πύρινο μέτωπο θα βάλει το διεθνές σύστημα και κυρίως την Ουάσιγκτον, σε οικονομική και πολιτική αστάθεια και σε επίπεδο ασφαλείας. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει νικητής σε αυτόν τον πόλεμο. Αυτό, βέβαια, δεν εμποδίζει μια μάχη που δεν θα δώσει προβάδισμα σε καμμία πλευρά και αυτή δεν θα είναι ούτε αμερικανική ούτε ιρανική.

Στις 6 του μηνός, ο Χαμενεΐ πραγματοποίησε μια κλειστή συνάντηση με τους συνεργάτες του, που είχε ως αποτέλεσμα να δώσει μια σύντομη προθεσμία στον Ζαρίφ να βρεθεί μια διέξοδος από την κατάσταση πολιορκίας που περιέγραψε ο Ρουχάνι πριν λίγες ημέρες ως έναν πόλεμο χωρίς προηγούμενο στην ιστορία της ιρανικής επανάστασης. Το νέο αυτής της συνάντησης ήταν να δώσει στον Σολεϊμάνι το πράσινο φως να προσαρμόσει την στρατιωτική του πυξίδα στην περιοχή. Με αυτόν τον τρόπο η Τεχεράνη ενεργοποιεί τις επιλογές της για την ειρήνη και τον πόλεμο συγχρόνως.

Σε μυστικές επισκέψεις πριν από λίγες μέρες, ο Σολεϊμάνι πήγε στην Νατζάφ και στη συνέχεια στην Δαμασκό, καθώς και στην νότια Βηρυττό όπου συναντήθηκε με υψηλόβαθμους αξιωματούχους της ιρακινής πολιτοφυλακής al-Ḥashd ash-Shaʿbī (Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης), του καθεστώτος Άσαντ και της Χεζμπολάχ. Το μήνυμα ήταν σαφές ότι η στρατιωτική επιλογή είναι μπροστά τους. Η ανάφλεξη των μετώπων είναι πιο κοντά από ποτέ. Η κατάσταση μπορεί να γίνει κατανοητή εάν διαβάσουμε τα πιο εξελιγμένα χαρτιά του Σολεϊμάνι. Η κινητοποίηση της al-Ḥashd ash-Shaʿbī ή κάποιας από τις πολιτοφυλακές που συνδέονται με την Τεχεράνη θα οδηγήσει στο κλείσιμο του μοναδικού λιμανιού και του σημαντικότερου εμπορικού δρόμου για το ιρανικό καθεστώς οικονομικά.

Η πρώτη βολή της Χεζμπολάχ στο βόρειο μέτωπο του Ισραήλ, θα είναι η αρχή του τέλους της οργάνωσης. Αυτό επιβεβαιώνεται από πολλούς Ισραηλινούς αξιωματούχους σε αρκετές περιπτώσεις και από τον διοικητή των ισραηλινών χερσαίων δυνάμεων πριν μερικές εβδομάδες. Επομένως, η Τεχεράνη έχει θα χάσει την αιχμή του δόρατος και το στρατηγικό της βάθος στην περιοχή. Η ανάφλεξη του μετώπου του Γκολάν μπορεί να οδηγήσει σε άμεσες ισραηλινές επιδρομές που θα έχουν ως στόχο τον Άσαντ προσωπικά. Έτσι, η Τεχεράνη θα χάσει όλα όσα έχει προσφέρει για να κρατήσει τον Άσαντ στην εξουσία κατά τα τελευταία οκτώ χρόνια. Αυτές οι εκτιμήσεις θα βάλουν τον Σολεϊμάνι μπροστά από τις δύο επιλογές, τις λιγότερο δαπανηρές. Η πρώτη είναι να χρησιμοποιήσει την πολιτοφυλακή των  Χούτι στην Υεμένη για επιθέσεις με ρουκέτες ή με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στα σαουδικά διυλιστήρια ή πετρελαιοφόρα στα στενά του Μπαμπ ελ Μάντεμπ ή του Ορμούζ. Η δεύτερη επιλογή είναι να χρησιμοποιήσει την Γάζα ως εφαλτήριο για έμμεσα στρατιωτικά μηνύματα.

Η ειρήνη παραμένει στο επίκεντρο των χαρτιών στο τραπέζι του Χαμενεΐ. Το πρώτο είναι στραφεί προς τη στρατηγική υπομονή, αποφεύγοντας την αντιπαράθεση ή μια απροκάλυπτη αντίδραση και περιμένοντας τις επερχόμενες προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ, όπου ίσως ο Τραμπ θα χάσει. Η εμπειρία του Ιράκ μετά τον δεύτερο πόλεμο του Κόλπου κατά την οποία ο Σαντάμ Χουσεΐν ήταν σε θέση να αντισταθεί στις αμερικανικές κυρώσεις για περισσότερο από μια δεκαετία είναι ένα παράδειγμα στρατηγικής υπομονής. Η δεύτερη επιλογή, που είναι πιο πιθανή και πιο αποδεκτή από τους συντηρητικούς πολιτικούς του Ιράν, είναι να ενεργοποιηθεί ξανά η διπλωματική οδός του Ομάν για να είναι ο διαμεσολαβητής μεταξύ αυτών και της Ουάσιγκτον και να προτείνει να αναμορφωθεί η πυρηνική συμφωνία στην οποία η Τεχεράνη θα μπορούσε να συμφωνήσει σε πιο αυστηρούς όρους όσον αφορά στο πυρηνικό πρόγραμμα και στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων σε αντάλλαγμα για την ανοχή της Ουάσιγκτον στην περιφερειακή της επιρροή. Το πρόβλημα με αυτήν την πρόταση θα είναι το Ισραήλ. Το Τελ Αβίβ δεν θα είναι ικανοποιημένο, εκτός εάν οδηγήσει στην ολοκληρωτική απόσυρση των ιρανικών δυνάμεων από τη Συρία και το κλάδεμα των νυχιών της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Μεταξύ της επιλογής της ειρήνης και του πολέμου, οι Ιρανοί πολιτικοί και στρατιωτικοί στέκονται στις μύτες των δακτύλων τους. Το επόμενο λάθος μπορεί να είναι καταστροφικό, ενώ ακόμα ο θείος Σαμ εξακολουθεί να προωθεί τα πυρηνικά αεροσκάφη του και τα πολεμικά του πλοία στην περιοχή βάζοντας εμάς τους πολιτικούς αναλυτές να διαβάσουμε το σκηνικό και να το οραματιστούμε σαν έναν χορό στο χείλος της αβύσσου. Μπορεί να μην είναι η Τεχεράνη ή ακόμη η Ουάσιγκτον που θα ανάψει το φυτίλι. Η Συμφωνία του Αιώνα χρειάζεται μια θορυβώδη ορχήστρα να περάσει από το Τελ Αβίβ.